از پدر ویدئوکلیپ ایران تا تحلیل‌ سیاسی؛ عبدالله گیویان کیست؟

از پدر ویدئوکلیپ ایران تا تحلیل‌ سیاسی؛ عبدالله گیویان کیست؟

عبدالله گیویان را می‌توان از چهره‌هایی دانست که مسیر حرفه‌ای خود را در مرز میان دانشگاه، رسانه و فعالیت‌های اجرایی طی کرده است؛ مسیری که از تحصیل در علوم اجتماعی و جامعه‌شناسی آغاز شد و به پژوهش در حوزه دین و رسانه، فعالیت در صداوسیما، تجربه‌های اجرایی و تمرکز بر انسان‌شناسی بصری و روش‌های تحقیق کیفی رسید. برگزاری آیین بزرگداشت او، بهانه‌ای است برای مرور بیش از چهار دهه فعالیت و بررسی نقش و دیدگاه‌های او در حوزه‌های مختلف علوم اجتماعی و ارتباطات.

ریحانه اسکندری: نخستین نشست از سلسله‌نشست‌های «گفتآمد» و آیین بزرگداشت عبدالله گیویان، جامعه‌شناس و پژوهشگر حوزه ارتباطات و انسان‌شناسی، روز دوشنبه ۱۹ تیرماه در خانه روزنامه‌نگاران شهر، واقع در انتهای خیابان طالقانی و تقاطع خیابان شریعتی، با حضور جمعی از استادان، پژوهشگران علوم اجتماعی، فعالان رسانه‌ای و شاگردان او برگزار می‌شود. این برنامه با همکاری پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات و مجموعه «رسانیوم» برگزار خواهد شد و هم‌زمان با آن از کتاب دو جلدی «راهنمای پژوهش کیفی» نیز رونمایی می‌شود. برگزاری این نشست فرصتی برای مرور سوابق حرفه‌ای و علمی گیویان و بررسی فعالیت‌ها و دیدگاه‌های او در حوزه‌هایی مانند جامعه‌شناسی، مطالعات رسانه، انسان‌شناسی بصری و پژوهش کیفی فراهم کرده است.

عبدالله گیویان که در ۷ تیرماه ۱۳۳۹ در تهران متولد شده است، چهره‌ای چندبعدی و متمایز در جغرافیای روشنفکری و آکادمیک ایران به شمار می‌رود. او متفکری است که همواره در مرز میان «جامعه‌شناسی دین»، «انسان‌شناسی بصری»، «مطالعات رسانه» و «سیاست‌گذاری فرهنگی» حرکت کرده و از نخستین سال‌های پس از انقلاب ۱۳۵۷ تا کنون، پیوندی میان نظریه پیچیده دانشگاهی و عمل اجرایی در نهادهای حکمرانی و رسانه‌ای برقرار ساخته است.   

تکوین زیست علمی؛ از ریاضیات دبیرستان ادیب تا دکتری سواس لندن

بازخوانی مسیر رشد و تکوین علمی عبدالله گیویان، نشان‌دهنده پویایی مستمر و عدم تقلیل‌پذیری او به قالب‌های تنگ و سخت انضباطی است. گیویان در سال ۱۳۵۷ موفق به اخذ دیپلم ریاضی – فیزیک از دبیرستان تاریخی و نام‌دار ادیب در تهران شد. او در همان سال با قبولی در آزمون ورودی دانشگاه‌ها، در رشته فیزیک دانشگاه پهلوی شیراز پذیرفته شد و تحصیلات عالی خود را آغاز نمود. با این حال، وقوع انقلاب اسلامی و متعاقب آن وقوع انقلاب فرهنگی و تعطیلی موقت دانشگاه‌ها، سرنوشت فکری او را دستخوش تغییری بنیادین ساخت و نگاه او را از معادلات سخت فیزیک به سمت ریزساختارهای پیچیده جامعه و انسان ایرانی معطوف گرداند.   

با بازگشایی مجدد دانشگاه‌های کشور، گیویان در سال ۱۳۶۲ به دانشگاه تهران منتقل شد و رشته علوم اجتماعی را برای ادامه راه خویش برگزید. او در سال ۱۳۶۵ مدرک کارشناسی خود را از دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران دریافت کرد. رساله پایانی مقطع لیسانس او با عنوان «تصوف به عنوان یک جنبش اجتماعی در ایران»، نخستین جرقه‌های علاقه تحلیلی او به متقاطع ساختن دین، آیین، عرفان و تحولات ساختاری جامعه ایرانی را به نمایش گذاشت.   

گیویان مسیر دانش‌اندوزی را در همان دانشکده ادامه داد و در سال ۱۳۷۳ موفق به اخذ مدرک کارشناسی ارشد در رشته جامعه‌شناسی از دانشگاه تهران شد. پایان‌نامه مقطع ارشد او تحت عنوان «بررسی شرایط آنومیک در جامعه و سنجش آنومیا درمیان دانشجویان دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران»، نشان از دغدغه عمیق او نسبت به گسست‌های هنجاری، اختلالات ساختاری و احساس بی‌ریشگی در میان نسل فرهیخته و جوان کشور داشت.   

گام عالی تحصیلی گیویان در بریتانیا و در یکی از معتبرترین مراکز مطالعات شرقی جهان رقم خورد؛ او وارد دانشکده مطالعات شرقی و آفریقایی (SOAS) در کالج سواس دانشگاه لندن شد و درجه دکتری جامعه‌شناسی را از این مرکز دانشگاهی اخذ نمود. عنوان رساله دکتری او «دین، تلویزیون و فرهنگ در ایران پس از انقلاب» بود. این رساله با بهره‌گیری از چارچوب‌های نوین انسان‌شناسی و جامعه‌شناسی ارتباطات، به یکی از دقیق‌ترین سندهای پژوهشی درباره نحوه بازنمایی مناسک دینی در رسانه رسمی و مکانیسم‌های بازتولید یا مقاومت فرهنگی در زیست‌جهان مردم ایران تبدیل گردید.   

عبدالله گیویان