شروین وکیلی: قرارداد ۱۹۱۹ تلاش انگلستان برای بلعیدن کل ایران بود/ کودتای رضاخان تحت تأثیر الگوی فاشیسم ایتالیا قرار داشت

شروین وکیلی: قرارداد ۱۹۱۹ تلاش انگلستان برای بلعیدن کل ایران بود/ کودتای رضاخان تحت تأثیر الگوی فاشیسم ایتالیا قرار داشت

شروین وکیلی در نشست خبرآنلاین استدلال کرد که ایران نه یک «گذرگاه»، بلکه هدف اصلی استعمار بوده است. او همچنین با رد روایات متکی بر توطئه خارجی، برآمدن پهلوی را فرآیندی درون‌زا دانست.

به گزارش خبرگزاری پرشین آنلاین، در نشست «بررسی توازن دیپلماسی و میدان در بزنگاه‌های تاریخ معاصر ایران» که روز دوشنبه 5 مرداد در پرشین آنلاین برگزار شد، شروین وکیلی با رد این تحلیل که بریتانیا صرفاً برای حفاظت از هند و روسیه فقط برای قفقاز به ایران توجه داشتند، تأکید کرد که اسناد وزارت خارجه دو کشور نشان می‌دهد خود ایران به دلیل ثروت و موقعیت ژئوپلیتیکی‌اش هدف اصلی آن‌ها بوده است. او قرارداد ۱۹۱۹ را تلاش انگلستان برای بلعیدن تمام ایران، مشابه هند، پس از حذف رقیب روسی دانست و خاطرنشان کرد هرچند این قرارداد توسط نخست‌وزیر، وزیر خارجه و وزیر مالیه وقت ایران امضا شد، اما مخالفت‌های گسترده و شکل‌گیری جنبش‌های نظامی و مردمی نظیر نهضت میرزا کوچک‌خان، شیخ محمد خیابانی، کلنل پسیان و جنبش‌های جنوب مانع از اجرای آن گردید.

وکیلی در پایان، گذار از پایان جنگ جهانی اول به دوره پهلوی را بیش از آن‌که محصول طراحی خارجی بداند، فرآیندی درون‌زا معرفی کرد. او توضیح داد که کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹ از بسیاری جهات تحت تأثیر الگوی فاشیسم ایتالیا قرار داشت و اگرچه ژنرال آیرونساید به عنوان یک فرمانده انگلیسی از رضاخان حمایت کرد، اما این اقدام فردی را نباید به کل سیاست دولت بریتانیا تعمیم داد؛ چرا که آیرونساید حتی با سید ضیاءالدین طباطبایی ارتباط مستقیمی نداشت و در نهایت نیز به دلیل مخالفت‌های وزارت خارجه بریتانیا با اقداماتش، از ایران فراخوانده شد.

متن کامل گزارش این نشست را از این‌جا بخوانید.