تناقض اقلیمی بریتانیا؛ پیشگام در قانون، گرفتار در بحران

تناقض اقلیمی بریتانیا؛ پیشگام در قانون، گرفتار در بحران

کشوری که نخستین قانون الزام‌آور «کربن صفر تا ۲۰۵۰» را به تصویب رساند، اما اکنون خود را در محاصره عوارض عریان تغییر اقلیم می‌بیند.

پرشین آنلاین – شامگاه جمعه ۱۴ اوت، میلیون‌ها تلفن همراه در انگلیس و ولز صدای آژیر سامانه هشدار ملی را شنیدند. این گسترده‌ترین استفاده از این سامانه تا آن تاریخ بود و هشدار «خطر بسیار بالای آتش‌سوزی طبیعی در سطح ملی» را مخابره کرد؛ هشداری که برخی افراد بیش از یک بار دریافت کردند.

زمان صدور این پیام اضطراری بی‌دلیل نبود؛ هم‌زمانی تعطیلات پایان هفته با فصل سفرهای تابستانی و تعطیلی مدارس و دانشگاه‌ها، میلیون‌ها نفر را راهی پارک‌ها و مناطق طبیعی کرده بود. برای ساکنان این جزیره که همواره به بارش‌های مداوم و آسمان ابری عادت داشته‌اند، روزهای گرم و آفتابی فرصتی کم‌نظیر برای برپایی بساط کباب و تفریح در دل طبیعت به شمار می‌رود.

با این حال، واقعیت اقلیمی زیر پای مردم تغییر کرده است.

تغییر الگوهای جوی ناشی از گرمایش زمین و قفل‌شدن توده‌های پرفشار هوا، ماه‌هاست مانع ورود ابرهای باران‌زا از اقیانوس شده و بریتانیا را با یکی از بی‌سابقه‌ترین خشکسالی‌ها روبه‌رو کرده است. این کمبود شدید بارش در کنار گرمای مداوم، رطوبت خاک و گیاهان را تخلیه کرده و مراتع را به انباری از باروت تبدیل نموده است؛ بستری فوق‌العاده شکننده که در آن، آتش‌سوزی‌ها نه فقط با بی‌احتیاطی انسانی، بلکه با رعدوبرق‌های تندری بدون بارش نیز به سرعت شعله‌ور می‌شوند، چنان‌که اخیراً در مراتع ولز، یورکشایر، حاشیه لندن و جنگل‌های جنوب انگلیس شاهد آن بودیم.

این هشدار صریح یادآور شد که در چنین شرایط بحرانی، حتی یک باربیکیو ساده یا کوچک‌ترین جرقه می‌تواند به فاجعه‌ای ملی تبدیل شود؛ هشداری نمادین برای کشوری که نخستین قانون الزام‌آور «کربن صفر تا ۲۰۵۰» را به تصویب رساند، اما اکنون خود را در محاصره عوارض عریان تغییر اقلیم می‌بیند.

چرخ‌های سنگین آلایندگی در جاده‌های بریتانیا

بخش حمل‌ونقل با سهمی نزدیک به یک‌سوم، آلاینده‌ترین بخش اقتصاد بریتانیاست. علی‌رغم تعیین مهلت‌های قانونی برای توقف فروش خودروهای فسیلی، گذار واقعی کُند پیش می‌رود. گرانی خودروهای الکتریکی برای طبقه متوسط، حذف یارانه‌های مستقیم خرید، تعرفه‌های سنگین برق و کمبود جایگاه‌های شارژ عمومی در معابر مسکونی با بافت سنتی، مانع انتخاب خودروی برقی برای عموم مردم شده است. در مقابل، نروژ با معکوس‌کردن معادله قیمت—وضع مالیات سنگین بر خودروهای آلاینده و معافیت کامل خودروهای برقی از مالیات و عوارض—سهم فروش مدل‌های تمام‌برقی را به بالای ۹۰ درصد رساند. نروژ ثابت کرد بدون انگیزه اقتصادی ملموس و زیرساخت سراسری، اهداف کاغذی محقق نخواهند شد.

قفل خاموش در دشت‌ها و مزارع

انتشار گاز متان از دامداری‌ها و نیتروژن از کودهای شیمیایی، کشاورزی بریتانیا را به کانون سرسخت آلایندگی بدل کرده است. با این حال، برنامه‌های تشویقی پسابرگزیت به‌دلیل پیچیدگی بوروکراتیک و محافظه‌کاری در برابر جامعه کشاورزان نتوانسته‌اند تغییری ساختاری ایجاد کنند. در نقطه مقابل، دانمارک با تصویب نخستین مالیات مستقیم جهان بر آلایندگی کشاورزی و بازتوزیع درآمد آن در توسعه بیوگاز و کودهای پاک، تابوی دست‌نزدن به اقتصاد مزارع را شکست؛ اقدامی شجاعانه که بریتانیا هنوز به آن نزدیک هم نشده است.

وزش بادها و چالش پایداری در شبکه برق

بریتانیا با حذف کامل زغال‌سنگ و توسعه مزارع بادی در دریای شمال پیشرفت چشمگیری در تولید برق پاک داشت، اما شبکه آن در روزهای بدون باد یا در اوج سرما و گرما، هنوز به نیروگاه‌های گازی وابسته است و از نبود زیرساخت ذخیره‌سازی رنج می‌برد.

در سوی دیگر، کاستاریکا با ترکیب نیروگاه‌های برق‌آبی، زمین‌گرمایی و بادی، نزدیک به صد درصد برق خود را بدون سوخت فسیلی تأمین می‌کند. کاستاریکا نشان داد عبور از سوخت فسیلی نیازمند پایداری شبکه و تنوع منابع است، نه صرفاً ساخت تأسیسات عظیم بدون پشتیبان پاک.

دیوارهای کهنه و تله گاز در بافت مسکونی

بافت ساختمانی بریتانیا یکی از قدیمی‌ترین و هدردهنده‌ترین نمونه‌ها در اروپاست. اتکای بیش از ۸۰ درصد منازل به پکیج‌های گازی و هزینه سرسام‌آور تعویض سیستم‌ها با پمپ‌های حرارتی، خانه‌ها را به عامل اتلاف انرژی در زمستان و تله‌های گرمایی در تابستان تبدیل کرده است. در مقابل، سوئد با توسعه شبکه‌های گرمایش منطقه‌ای متمرکز، بازیافت حرارت صنعتی و اجرای استانداردهای سخت‌گیرانه عایق‌کاری، نیاز به سوزاندن گاز در منازل را پایان داد و نشان داد نوسازی مسکن نیازمند ایجاد زیرساخت شهری متمرکز است.

سطل‌های خالی در برابر سیلاب جهانی

نکته تأمل‌برانگیز اینجاست که هیچ‌یک از این الگوها نیز در امان نمانده‌اند: نروژ با ذوب یخچال‌های قطبی، دانمارک با فرسایش سواحل، سوئد با آتش‌سوزی در جنگل‌های شمالی و کاستاریکا با خشکسالی‌های غیرقابل‌پیش‌بینی تهدید می‌شوند.

پاسخ روشن است: اتمسفر زمین مرز سیاسی و گذرنامه نمی‌شناسد. سهم بریتانیا از انتشار جهانی کمتر از یک درصد است. تلاش انفرادی یک کشور برای مهار تغییر اقلیم، درست مانند آن است که در برابر سیلی خروشان، بخواهیم آب را با چند سطل خالی از درِ خانه خود دور کنیم. تا زمانی که مهار آلایندگی با کمک‌های مالی و فنی به کشورهای عقب‌تر پیوند نخورد، هیچ کشوری امن نخواهد ماند. هشدارهای شامگاه ۱۴ اوت تنها زنگ خطری برای مراتع جزیره نبود؛ هشداری بود به توهم ساختن جزیره‌ای امن در جهانی بحران‌زده.

۲۱۹