استحاله لیکود در راستِ افراطی؛ نتانیاهو چگونه حزبش را برای فرار از شکست در انتخابات اکتبر مهندسی می‌کند؟

استحاله لیکود در راستِ افراطی؛ نتانیاهو چگونه حزبش را برای فرار از شکست در انتخابات اکتبر مهندسی می‌کند؟

انتخابات درون‌حزبی لیکود که روز دوشنبه برگزار شد پرده از استراتژی بنیامین نتانیاهو برای حفظ قدرت برداشت؛ فرایندی که با افراطی‌تر شدن این حزب راست‌گرا و قبضه بیشتر قدرت توسط نخست‌وزیر همراه بود.

به گزارش خبرگزاری پرشین آنلاین، در یک مرکز همایش واقع در قلب بیت‌المقدس غربی، بنری مقوایی با تصویری تمام‌قد از بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل به نمایش گذاشته شده بود. در این تصویر، نتانیاهو دست خود را دور شانه مردی انداخته که به نشانه رضایت انگشت شست خود را بالا برده است.

بنابر روایت یورونیوز، یک برش بیضی‌شکل روی این بنر به فعالان حزب لیکود اجازه می‌داد تا سر خود را از آن عبور داده و این توهم را شکل دهند که با رهبر کهنه‌کار ۷۶ ساله اسرائیل؛ سیاستمداری ملقب به «بی‌بی» که در مجموع نزدیک به ۱۹ سال در مسند نخست‌وزیری حضور داشته، عکس یادگاری گرفته‌اند.

چنین طول عمر سیاسیِ چشمگیری، ناشی از تسلط صبورانه و حساب‌شده‌ای است که او بر جناح راست اسرائیل بنا کرده است.

روز دوشنبه در بیت‌المقدس و ده‌ها شعبه اخذ رای در سراسر اسرائیل، ۱۴۰ هزار عضو حزب راست‌گرای لیکود (که سال ۱۹۷۳ توسط مناخیم بگین تأسیس شد) برای انتخاب نامزدهایی را که قرار است در کنار نتانیاهو در فهرست این حزب برای انتخابات پارلمانی ۲۷ اکتبر حضور داشته باشند، به پای صندوق‌های رای فرا خوانده شدند.

پرسشی اساسی که اینک ذهن حامیان و مخالفان «بی‌بی» را به خود مشغول کرده این است: آیا نخست‌وزیری که از سال ۱۹۹۶ تاکنون در انتخابات‌های متعدد پیروز شده؛ همان استراتژیست چیره‌دستی که حامیانش او را می‌پرستند و مخالفانش از او بیزارند، می‌تواند بار دیگر بر نظرسنجی‌های ناامیدکننده غلبه کرده و در قدرت بماند؟

رقابت برای صدر فهرست؛ فراتر از جاه‌طلبی‌های فردی

در هیاهوی حوزه‌های رای‌گیری، جایی که تیم‌های انتخاباتی تا ورودی درها مشغول پخش تراکت بودند، دغدغه فوری به نظر مسئله‌ درون‌حزبی بود: این انتخابات تعیین می‌کرد چه کسانی در صدر فهرست قرار می‌گیرند و ورودشان به پارلمان ۱۲۰ نفره (کنست) و احتمالا رسیدن به پست‌های وزارتی در صورت پیروزی را تضمین می‌کند.

با این حال، خطرات و پیامدهای این رای‌گیری بسیار فراتر از مسائل داخلی حزب یا جاه‌طلبی‌های فردی است. بسته به اینکه چه کسانی در لیست لیکود حضور داشته باشند، انتخابات می‌تواند به نفع یا به ضرر ائتلاف حاکم فعلی رقم بخورد و آینده جامعه اسرائیل را که از زمان حمله ۷ اکتبر حماس به شدت دچار شکاف و دسته‌بندی شده، شکل دهد.

نتانیاهو علی‌رغم برخورداری از حمایت رسانه‌ای قوی، با کارزاری به شدت دشوار روبه‌روست. بخش بزرگی از افکار عمومی او را مقصر ناکامی امنیتی ۷ اکتبر و ناتوان در دستیابی به پیشرفت‌های سیاسی پس از درگیری‌های نظامی با حماس و حزب‌الله می‌دانند.

درحالی‌که لیکود سال ۲۰۲۲ موفق به کسب ۳۲ کرسی شده بود، نظرسنجی‌های کنونی جایگاهی بین ۲۲ تا ۲۴ کرسی را برای این حزب پیش‌بینی می‌کنند.

این وضعیت، نتانیاهو را در رقابتی تنگاتنگ و شانه‌به‌شانه با رقیب اصلی‌اش، گادی آیزنکوت، رئیس اسبق ستاد کل ارتش قرار داده که به سرسختی و برخورداری از پایگاه مردمی گسترده‌تر شهرت دارد.

پاداش به وفاداران و تصفیه در لیکود

نخست‌وزیر اسرائیل طی ماه‌های اخیر علاوه بر درگیری‌های نظامی با ایران، حماس و حزب‌الله، الحاق عملی کرانه باختری و تداوم اشغال نزدیک به ۷۰ درصد از نوار غزه، کلاه رهبری حزب را نیز بر سر گذاشته تا کنترل کامل خود بر لیکود را تضمین کند.

نتانیاهو که ابتدا تلاش کرده بود انتخابات درون‌حزبی را لغو کند، در نهایت موفق شد حق انتخاب مستقیمِ ۹ نفر از افراد صدر فهرست را برای خود محفوظ نگه دارد؛ روشی که تثبیت قدرت و پاداش به وفاداران و متحدان را به همراه دارد.

به این ترتیب، انتخاب مجدد یسرائیل کاتس، وزیر دفاع فعلی و گیدئون سعر، وزیر امور خارجه اسرائیل تضمین خواهد شد.

بنابراین، فعالان لیکود تنها فرصت داشتند بخش کوچکی از قانون‌گذاران آینده را آن هم به قیمت تغییری اساسی در ترکیب حزب انتخاب کنند.

آویو بوشینسکی، تحلیلگر سیاسی و مشاور پیشین نتانیاهو در این خصوص می‌گوید: «به احتمال زیاد بیش از ۵۰ درصد از اعضای فعلی کنست، پارلمان آینده اسرائیل را از تلویزیون تماشا خواهند کرد.»

رقابت درون‌حزبی و رادیکال‌شدن بیشتر

این موضوع باعث شد رقابت‌های درون‌حزبی به شدت داغ شده و به رادیکالیزه شدنِ بیشترِ نامزدها دامن بزند. در جریان کارزارها، نامزدها بیش از پیش به جناح چپ حمله کردند، دستگاه قضایی را به زیاده‌روی متهم ساختند، خواستار تداوم جنگ شدند و از الحاق بیشتر کرانه باختری دفاع کردند.

در میان کسانی که بیشترین آرا را در انتخابات درون‌ حزبی لیکود کسب کردند، نام چهره‌هایی چون امیر اوهانا، رئیس کنست و حامی سرسخت شهرک‌سازی در کرانه باختری؛ یاریو لوین،وزیر دادگستری کنونی و طراح اصلی تغییرات قضایی که در اوایل سال ۲۰۲۳ اعتراضات گسترده‌ای به راه انداخت؛ آلموگ کوهن، چهره‌ای ستیزه‌جو که اخیراً از راست افراطی جدا شده و آمیخای شیکلی که طرفدار ائتلاف با احزاب راست افراطی اروپاست، به چشم می‌خورد.

همچنین تالی گوتلیو، قانون‌گذاری که به دلیل اظهارات تحریک‌آمیز و مواضع تندروانه‌اش در میان پایگاه اجتماعی حزب بسیار محبوب است، علی‌رغم تلاش‌های متحدان نتانیاهو برای مهار او، جایگاه خود را حفظ کرد.

بوشینسکی با اشاره به اینکه نتانیاهو قصد ندارد کنترل شخصی خود بر لیکود را کاهش دهد، می‌افزاید: «نتانیاهو فهمیده است که نباید کسی را منصوب کند که روزی از پشت به او خنجر بزند و بگوید زمان تو به سر آمده، صندلی‌ات را خالی کن.»

این تحلیلگر معتقد است که استراتژیِ کنترل، معطوف به مذاکرات ائتلافیِ پس از رای‌گیری ۲۷ اکتبر است؛ زمانی که دولت بعدی برای تشکیل شدن نیازمند اکثریت پارلمانی خواهد بود و این مرحله به اندازه خود انتخابات اهمیت دارد. هرچه نتانیاهو خود را با افراد وفادارتر احاطه کند، خطر ریزش و خیانت کاهش می‌یابد.

استحاله لیکود در راست افراطی

تا فرا رسیدن زمان انتخابات، حزب لیکود قصد دارد سوار بر موج دوقطبی‌سازی در جامعه‌ای زخم خورده و آسیب‌دیده، یک دستور کار پوپولیستی و ملی‌گرایانه را پیش ببرد. اما این حزب تا کجا به سمت ادغام با برتری‌طلبان راست افراطی پیش خواهد رفت؟

دیوید ایساخاروف، روزنامه‌نگار هاآرتص می‌نویسد: «راست افراطی دیگر محدود به احزاب بن‌گویر، وزیر امنیت ملی و اسموتریچ، وزیر دارایی کنونی اسرائیل نیست. خودِ حزب لیکود که زمانی خانه راست‌گرایان معقول اسرائیل به شمار می‌رفت، اکنون به بزرگ‌ترین و قدرتمندترین نماد راست افراطی تبدیل شده است.»

همچنین بن درور یمینی در روزنامه متمایل به راستِ یدیعوت آحارونوت می‌نویسد: «خطر برای نتانیاهو دیگر صرفا این نیست که سیاستمداران لیکود ممکن است به سمت بن‌گویر متمایل شوند، بلکه خطر اینجاست که سیاست‌های بن‌گویر از قبل به درون لیکود نفوذ کرده است.»

این حزب بر طرد و رد عمیقِ جناح چپ و اعراب اسرائیلی در میان رای‌دهندگان خود سرمایه‌گذاری کرده است؛ گروهی که نمایندگانشان می‌توانند در تشکیل یک دولت اپوزیسیون پس از ۲۷ اکتبر نقشی تعیین‌کننده داشته باشند.

سخنگوی لیکود روز دوشنبه در کانال ۱۴ اسرائیل که از شبکه‌های حامی نتانیاهو محسوب می‌شود، تاکید کرد: «انتخاب این است: یا با مایید، یا با تیمی که به احزاب عرب، منصور عباس (یکی از رهبران احزاب عرب)، دموکرات‌ها و یائیر گولان تکیه خواهد کرد.»

در همین حال، حزب لیکود مسئولیت نصب یک بنر بزرگ روی نمای ساختمانی در تل‌آویو را بر عهده گرفت. در این بنر تصویر زهران ممدانی، شهردار دموکرات نیویورک در کنار رهبر جدید ایران، رئیس‌جمهور ترکیه و رهبر حزب‌الله به گونه‌ای به تصویر کشیده شده بود که گویی او نیز تهدیدی مشابه آن‌هاست.

شعار روی بنر این بود: «آن‌ها می‌خواهند نتانیاهو شکست بخورد. نگذارید پیروز شوند.» نخست‌وزیر اسرائیل بلافاصله این عکس را بازنشر کرد تا لحن و جهت‌گیری اصلی کارزار انتخاباتی‌اش به روشنی مشخص شود.

۲۱۹