بهترین فیلم‌های تاریخ سینما؛ از رأی کاربران تا انتخاب منتقدان

بهترین فیلم‌های تاریخ سینما؛ از رأی کاربران تا انتخاب منتقدان

فهرست واحد و قطعی‌ای برای معرفی «بهترین فیلم‌های تاریخ سینما» وجود ندارد. آنچه بهترین نامیده می‌شود، به معیار انتخاب، جامعه رأی‌دهندگان، تعداد آرا و روش محاسبه امتیازها بستگی دارد.

به گزارش خبرگزاری پرشین آنلاین با جست‌وجوی عبارت «بهترین فیلم‌های تاریخ سینما» در اینترنت، معمولاً با چند فهرست شناخته‌شده روبه‌رو می‌شویم؛ از فهرست ۲۵۰ فیلم برتر IMDb و آرای میلیون‌ها کاربر گرفته تا نظرسنجی منتقدان و فیلم‌سازان در مجله Sight and Sound، انتخاب‌های Cahiers du Cinéma و فهرست کاربران Letterboxd.

این فهرست‌ها در ظاهر یک پرسش مشترک دارند: «بهترین فیلم تاریخ سینما چیست؟» اما در عمل پاسخ‌های متفاوتی ارائه می‌کنند. IMDb بیشتر سلیقه عمومی کاربران را نشان می‌دهد؛ Sight and Sound اعتبار هنری و تاریخی فیلم‌ها را از نگاه منتقدان و فیلم‌سازان بررسی می‌کند؛ Cahiers du Cinéma نماینده سنت نقد مؤلف و سینمای هنری است و Letterboxd سلیقه جامعه گسترده‌ای از سینمادوستان آنلاین را بازتاب می‌دهد.

بنابراین، برای شناخت بهترین فیلم‌های تاریخ سینما بهتر است هیچ فهرستی را حقیقت نهایی ندانیم و روش شکل‌گیری و معیارهای هر فهرست را بررسی کنیم.

بهترین فیلم تاریخ سینما چگونه انتخاب می‌شود؟

هیچ روش کاملاً بی‌طرفی برای تعیین بهترین فیلم تاریخ سینما وجود ندارد؛ زیرا خود مفهوم «بهترین» به معیار وابسته است.

ممکن است یک فهرست بر محبوبیت عمومی تکیه کند، فهرستی دیگر بر تأثیر تاریخی و نوآوری فرمی تمرکز داشته باشد و فهرستی دیگر ترکیبی از رضایت مخاطبان، اعتبار هنری و اهمیت سینمایی را در نظر بگیرد.

برای نمونه، فیلمی مانند «رستگاری در شاوشنک» ممکن است در IMDb جایگاه بسیار بالایی داشته باشد، اما در فهرست‌های منتقدان رتبه مشابهی نگیرد. در مقابل، آثاری مانند «ژان دیلمان» یا «مردی با دوربین فیلمبرداری» ممکن است در میان منتقدان جایگاهی بسیار بالاتر از میزان محبوبیت عمومی داشته باشند.

این تفاوت الزاماً نشانه اشتباه یکی از فهرست‌ها نیست؛ بلکه نتیجه تفاوت جامعه رأی‌دهندگان و روش رتبه‌بندی است.

۲۵۰ فیلم برتر IMDb؛ انتخاب کاربران سینما

فهرست ۲۵۰ فیلم برتر IMDb یکی از مشهورترین نمونه‌های رتبه‌بندی بر اساس آرای کاربران است. این سایت برای ورود فیلم‌ها به فهرست، حداقل تعداد مشخصی رأی را در نظر می‌گیرد و برای جلوگیری از تأثیرگذاری بیش از اندازه فیلم‌هایی با تعداد رأی کم، از فرمول آماری ویژه‌ای استفاده می‌کند.

در این روش، امتیاز نهایی فقط میانگین ساده آرای کاربران نیست؛ تعداد رأی‌ها و میانگین کلی امتیازها نیز در رتبه‌بندی تأثیر دارند. حداقل تعداد رأی لازم برای حضور در این نمودار، در اطلاعات اعلام‌شده از سوی IMDb، ۲۵ هزار رأی عنوان شده است.

بر اساس فهرست فعلی IMDb، ۱۰ فیلم نخست عبارت‌اند از:

رستگاری در شاوشنک ـ فرانک دارابونت، ۱۹۹۴
پدرخوانده ـ فرانسیس فورد کوپولا، ۱۹۷۲
شوالیه تاریکی ـ کریستوفر نولان، ۲۰۰۸
پدرخوانده: قسمت دوم ـ فرانسیس فورد کوپولا، ۱۹۷۴
ارباب حلقه‌ها: بازگشت پادشاه ـ پیتر جکسون، ۲۰۰۳
۱۲ مرد خشمگین ـ سیدنی لومت، ۱۹۵۷
فهرست شیندلر ـ استیون اسپیلبرگ، ۱۹۹۳
ارباب حلقه‌ها: یاران حلقه ـ پیتر جکسون، ۲۰۰۱
پالپ فیکشن ـ کوئنتین تارانتینو، ۱۹۹۴
ارباب حلقه‌ها: دو برج ـ پیتر جکسون، ۲۰۰۲

این فهرست ترکیبی از آثار کلاسیک، فیلم‌های جریان اصلی و آثار محبوب معاصر است. حضور سه فیلم از مجموعه ارباب حلقه‌ها در میان ۱۰ رتبه نخست نشان می‌دهد که محبوبیت عمومی و تأثیر فرهنگی در شکل‌گیری این رتبه‌بندی اهمیت زیادی دارد.

در عین حال، حضور فیلم‌هایی مانند پدرخوانده، ۱۲ مرد خشمگین و فهرست شیندلر نشان می‌دهد که فاصله میان سلیقه عمومی و انتخاب منتقدان همیشه زیاد نیست.

۱۰۰ فیلم برتر Sight and Sound؛ نگاه منتقدان و فیلم‌سازان

نظرسنجی مجله Sight and Sound یکی از مهم‌ترین پروژه‌های تاریخ سینما برای سنجش اعتبار هنری و تاریخی فیلم‌هاست. این مجله که به مؤسسه فیلم بریتانیا وابسته است، از سال ۱۹۵۲ نظرسنجی بهترین فیلم‌های تاریخ سینما را برگزار می‌کند.

در نخستین دوره، دزد دوچرخه در صدر قرار گرفت. از دهه ۱۹۶۰ تا سال ۲۰۰۲ نیز همشهری کین در چند دوره جایگاه نخست را به دست آورد. در سال ۲۰۱۲، فیلم سرگیجه به صدر جدول رسید.

در نسخه سال ۲۰۲۲، تعداد شرکت‌کنندگان در بخش منتقدان به هزار و ۶۳۹ نفر رسید. افزایش تعداد و تنوع رأی‌دهندگان، به حضور گسترده‌تر فیلم‌سازان، ملیت‌ها و جریان‌های سینمایی مختلف کمک کرد.

در همین دوره، «ژان دیلمان، شماره ۲۳ اسکله دو کومرس، ۱۰۸۰ بروکسل» ساخته شانتال آکرمن، به نخستین فیلم یک کارگردان زن تبدیل شد که در صدر این فهرست قرار می‌گیرد.

۱۰ فیلم نخست Sight and Sound در سال ۲۰۲۲ عبارت‌اند از:

ژان دیلمان، شماره ۲۳ اسکله دو کومرس، ۱۰۸۰ بروکسل ـ شانتال آکرمن
سرگیجه ـ آلفرد هیچکاک
همشهری کین ـ اورسن ولز
داستان توکیو ـ یاسوجیرو اوزو
در حال و هوای عشق ـ وونگ کار-وای
۲۰۰۱: یک ادیسه فضایی ـ استنلی کوبریک
کار خوب ـ کلر دنی
جاده مالهالند ـ دیوید لینچ
مردی با دوربین فیلمبرداری ـ ژیگا ورتوف
آواز در باران ـ جین کلی و استنلی دانن

تفاوت این فهرست با IMDb قابل توجه است. فیلم‌های تجربی، مدرن و تاریخ‌ساز در Sight and Sound حضور پررنگ‌تری دارند و سینمای زنان و فیلم‌سازان خارج از جریان غالب نیز جایگاه بیشتری پیدا کرده‌اند.

اگر IMDb بیشتر به این پرسش پاسخ می‌دهد که «مخاطبان چه فیلم‌هایی را دوست دارند؟»، Sight and Sound بررسی می‌کند که منتقدان و فیلم‌سازان، چه آثاری را برای شناخت هنر و تاریخ سینما ضروری می‌دانند.

کایه دو سینما؛ سینما از نگاه سنت نقد مؤلف

فهرست Cahiers du Cinéma یا کایه دو سینما بیشتر از آنکه فهرستی از فیلم‌های محبوب باشد، بازتاب سنت مهم نقد سینمایی فرانسه و توجه به سبک و جهان شخصی فیلم‌سازان است.

یکی از مشهورترین فهرست‌های این نشریه در سال ۲۰۰۸ با عنوان «۱۰۰ فیلم برای یک سینماتک ایده‌آل» منتشر شد. این فهرست به ابتکار کلود ـ ژان فیلیپ و بر اساس آرای منتقدان و تاریخ‌نگاران سینما تهیه شد. در منابع موجود، تعداد رأی‌دهندگان ۷۸ نفر ذکر شده است.

برای جلوگیری از سلطه یک کارگردان، محدودیت حداکثر پنج فیلم از هر فیلم‌ساز نیز در نظر گرفته شده بود.

۱۰ فیلم نخست این فهرست عبارت‌اند از:

همشهری کین ـ اورسن ولز
شب شکارچی ـ چارلز لاتون
قاعده بازی ـ ژان رنوار
طلوع: ترانه‌ای از دو انسان ـ فریدریش ویلهلم مورنائو
آتالانت ـ ژان ویگو
ام ـ فریتس لانگ
آواز در باران ـ استنلی دانن و جین کلی
سرگیجه ـ آلفرد هیچکاک
بچه‌های بهشت ـ مارسل کارنه
جویندگان ـ جان فورد

در این فهرست، در کنار آثاری تثبیت‌شده مانند همشهری کین و سرگیجه، فیلم‌هایی مانند شب شکارچی و آتالانت نیز جایگاه بالایی دارند؛ آثاری که اهمیت آنها در تاریخ نقد سینمایی و تأثیرشان بر زبان سینما، بیش از میزان محبوبیت عمومی است.

در اینجا «بهترین» بیشتر به معنای اثری مهم، صاحب سبک، تأثیرگذار و شایسته تماشای دوباره است.

Letterboxd؛ سلیقه جامعه سینمادوستان آنلاین

فهرست Letterboxd نوع دیگری از فهرست‌های جمعی را شکل داده است؛ فهرستی که میان فرهنگ سینمادوستی، امتیازدهی کاربران و کشف دوباره فیلم‌های کلاسیک و کمتر دیده‌شده قرار دارد.

این فهرست بر پایه امتیازهای کاربران تهیه می‌شود، اما میانگین ساده را در نظر نمی‌گیرد. تعداد رأی‌ها و الگوهای غیرعادی رأی‌دهی نیز در محاسبه امتیاز نقش دارند.

۱۰ فیلم نخست Letterboxd در آرشیو سال ۲۰۲۵ عبارت‌اند از:

هاراکیری ـ ماساکی کوبایاشی
شرایط انسانی: دعای یک سرباز ـ ماساکی کوبایاشی
۱۲ مرد خشمگین ـ سیدنی لومت
بیا و ببین ـ الم کلیموف
هفت سامورایی ـ آکیرا کوروساوا
بالا و پایین ـ آکیرا کوروساوا
پدرخوانده: قسمت دوم ـ فرانسیس فورد کوپولا
رستگاری در شاوشنک ـ فرانک دارابونت
شرایط انسانی: هیچ عشقی بزرگ‌تر نیست ـ ماساکی کوبایاشی
شهر خدا ـ فرناندو میرلس و کاتیا لوند

یکی از ویژگی‌های مهم این فهرست، حضور پررنگ سینمای ژاپن است. در میان ۱۰ فیلم نخست، ماساکی کوبایاشی سه اثر یا مجموعه‌فیلم دارد و آکیرا کوروساوا نیز با دو فیلم حضور یافته است.

این مسئله نشان می‌دهد جامعه Letterboxd نسبت به برخی فهرست‌های عمومی قدیمی‌تر، آمادگی بیشتری برای استقبال از سینمای ژاپن، آثار هنری و فیلم‌های کمتر تجاری دارد. با این حال، حضور رستگاری در شاوشنک و پدرخوانده: قسمت دوم نشان می‌دهد محبوبیت عمومی همچنان در میان کاربران این پلتفرم اهمیت زیادی دارد.

فهرست‌های شخصی منتقدان؛ وقتی «بهترین» سلیقه‌ای می‌شود

فهرست‌های شخصی منتقدان یادآوری می‌کنند که حتی برجسته‌ترین منتقدان سینما نیز الزاماً انتخاب‌های یکسانی ندارند.

یکی از نمونه‌های مشهور، فهرست راجر ایبرت برای نظرسنجی Sight and Sound در سال ۲۰۱۲ است. ایبرت درباره دشواری انتخاب تنها ۱۰ فیلم نیز نوشته بود و توضیح داده بود که گاهی منتقد با انتخاب یک فیلم تلاش می‌کند توجه بیشتری به آن جلب شود.

۱۰ فیلم انتخابی راجر ایبرت عبارت‌اند از:

آگیره، خشم خدا ـ ورنر هرتسوگ
اینک آخرالزمان ـ فرانسیس فورد کوپولا
همشهری کین ـ اورسن ولز
زندگی شیرین ـ فدریکو فلینی
ژنرال ـ باستر کیتون
گاو خشمگین ـ مارتین اسکورسیزی
داستان توکیو ـ یاسوجیرو اوزو
درخت زندگی ـ ترنس مالیک
۲۰۰۱: یک ادیسه فضایی ـ استنلی کوبریک
سرگیجه ـ آلفرد هیچکاک

این فهرست نشان می‌دهد انتخاب شخصی با فهرست جمعی تفاوت دارد. ایبرت می‌توانست فیلمی را انتخاب کند که برای او اهمیت شخصی یا هنری داشت، حتی اگر احتمال صدرنشینی آن در فهرست عمومی کم بود.

از این منظر، فهرست یک منتقد فقط رتبه‌بندی فیلم‌ها نیست؛ بلکه بخشی از جهان فکری، تجربه تماشای فیلم و نگاه او به تاریخ سینماست.

مقایسه فهرست‌ها؛ کدام فیلم‌ها میان مخاطب و منتقد مشترک‌اند؟

با کنار هم گذاشتن فهرست‌های IMDb، Sight and Sound، کایه دو سینما، Letterboxd و انتخاب‌های شخصی منتقدان، چند فیلم به زبان مشترک میان مخاطبان و منتقدان تبدیل می‌شوند.

آثاری مانند همشهری کین، سرگیجه، داستان توکیو، ۲۰۰۱: یک ادیسه فضایی و پدرخوانده در چند سنت مختلف اعتبار خود را حفظ کرده‌اند.

با این حال، اختلاف فهرست‌ها نیز اهمیت زیادی دارد. IMDb به فیلم‌هایی مانند شوالیه تاریکی و سه‌گانه ارباب حلقه‌ها میدان بیشتری می‌دهد. در مقابل، Sight and Sound و کایه دو سینما بیشتر به فیلم‌هایی توجه دارند که در تحول زبان سینما یا تاریخ نقد اهمیت ویژه‌ای داشته‌اند.

Letterboxd نیز نشان می‌دهد جامعه معاصر سینمادوستان می‌تواند آثار کلاسیک ژاپنی، فیلم‌های اروپای شرقی و سینمای هنری را به رتبه‌های بسیار بالا برساند.

در نتیجه، هیچ فهرستی به‌تنهایی تاریخ سینما نیست. هر فهرست بخشی از تاریخ سلیقه و ذائقه سینمایی را ثبت می‌کند.

چگونه بهترین فیلم‌های تاریخ سینما را پیدا کنیم؟

برای انتخاب فیلم‌های مهم تاریخ سینما، بهترین روش استفاده هم‌زمان از چند فهرست و توجه به تفاوت معیارهای آنهاست.

اگر به فیلم‌های محبوب مخاطبان علاقه دارید، IMDb نقطه شروع مناسبی است.
اگر می‌خواهید با تاریخ سینما و نگاه منتقدان آشنا شوید، Sight and Sound اهمیت بیشتری دارد.
اگر به سینمای مؤلف، سبک کارگردانی و سنت نقد هنری علاقه‌مند هستید، فهرست کایه دو سینما راهنمای ارزشمندی است.
اگر می‌خواهید سلیقه جامعه معاصر سینمادوستان و فیلم‌های خاص‌تر را بشناسید، Letterboxd تصویر متفاوتی ارائه می‌کند.
اگر به جهان فکری یک منتقد علاقه دارید، باید فهرست‌های شخصی او را بررسی کنید؛ زیرا این فهرست‌ها فقط نتیجه رأی جمعی نیستند و بخشی از تاریخ اندیشه سینمایی را نیز نشان می‌دهند.

جمع‌بندی؛ بهترین فیلم تاریخ سینما کدام است؟

پاسخ دقیق به پرسش «بهترین فیلم تاریخ سینما چیست؟» یک عنوان واحد نیست. پاسخ واقعی، مجموعه‌ای از فیلم‌ها و معیارهایی است که در طول زمان تغییر کرده‌اند.

بنابراین، به جای پرسیدن اینکه «کدام فهرست درست می‌گوید؟» بهتر است بپرسیم:

هر فهرست چه نوع سینمایی را مهم می‌داند و چرا؟

پاسخ به این پرسش، فهرست بهترین فیلم‌های تاریخ سینما را از یک جدول ساده به سندی درباره تاریخ تماشای فیلم، تحول نقد سینمایی و تغییر سلیقه مخاطبان تبدیل می‌کند.

در نهایت، بهترین فیلم برای هر تماشاگر می‌تواند اثری باشد که بیشترین تأثیر را بر او گذاشته، نگاهش به جهان را تغییر داده یا تجربه‌ای ماندگار از سینما برایش ساخته است.

5957