از رونمایی کتاب «بیابانک، سرزمین خشت و آفتاب» تا وعده احیای مسیرهای عرفانی و توسعه گردشگری فرهنگی

از رونمایی کتاب «بیابانک، سرزمین خشت و آفتاب» تا وعده احیای مسیرهای عرفانی و توسعه گردشگری فرهنگی

شامگاه سه‌شنبه چهاردهم مهرماه ۱۴۰۵، تکیه تاریخی روستای بیابانک میزبان شبی بود که در آن، تاریخ، فرهنگ، کتاب، گردشگری و خاطره در کنار یکدیگر نشستند تا از روستایی سخن بگویند که شاید در نگاه نخست، یکی از ده‌ها آبادی استان سمنان باشد، اما در لایه‌های عمیق‌تر خود، بخشی از حافظه تاریخی و فرهنگی ایران را به دوش می‌کشد.

به گزارش خبرگزاری پرشین آنلاین استان سمنان ،«بیابانک، سرزمین خشت و آفتاب» عنوان کتابی بود که در این شب فرهنگی رونمایی شد؛ کتابی که قرار است بخشی از داشته‌های تاریخی، فرهنگی و هویتی این روستای تاریخی را به مخاطبان معرفی کند و نام بیابانک را بیش از گذشته در نقشه گردشگری و فرهنگی استان سمنان برجسته سازد.

این آیین با حضور ایمان نظام‌زاده، دستیار عالی رئیس بنیاد ایران‌شناسی، رضا عبدالله‌زاده معاون توسعه مدیریت و منابع استانداری سمنان، جلال تاجیک مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان، محمد طاهریان معاون گردشگری این اداره‌کل، عباس گلرو نماینده مردم شهرستان‌های سمنان، سرخه و مهدی‌شهر در مجلس شورای اسلامی، فرماندار شهرستان سرخه، مدیرکل کتابخانه‌های عمومی استان و جمعی از مسئولان استانی و شهرستانی برگزار شد.

بیابانک؛ بخشی از ایران که باید دوباره دیده شود

دستیار عالی رئیس بنیاد ایران‌شناسی در این مراسم، بیابانک را نمونه‌ای از تاب‌آوری تمدن ایرانی و گنجینه‌ای از میراث فرهنگی ناملموس دانست و گفت: شناخت ایران تنها با تمرکز بر شهرهای شناخته‌شده محقق نمی‌شود، بلکه روستاها و مناطق کمترشناخته‌شده‌ای همچون بیابانک نیز بخشی مهم از هویت، تنوع فرهنگی و تاب‌آوری تمدن ایرانی را در خود جای داده‌اند.

ایمان نظام‌زاده با اشاره به برگزاری شب فرهنگی بیابانک اظهار کرد: برگزاری چنین برنامه‌ای نشان می‌دهد روستاهای کشور از ظرفیت‌های فرهنگی بسیار ارزشمندی برخوردارند و با معرفی صحیح این ظرفیت‌ها می‌توان زمینه شناخت بهتر گوشه‌گوشه ایران را فراهم کرد.

او با تشریح جایگاه بنیاد ایران‌شناسی گفت: این بنیاد در سال ۱۳۷۶ به همت مرحوم دکتر حسن حبیبی بنیان‌گذاری شد و نهادی حاکمیتی و زیرمجموعه نهاد ریاست جمهوری است که در دو محور اصلی «شناخت ایران» و «شناساندن ایران» فعالیت می‌کند و این مأموریت را از مسیر فعالیت‌های پژوهشی، اطلاع‌رسانی و بین‌المللی دنبال می‌کند.

نظام‌زاده تأکید کرد که ایران را نباید در چند مقصد شناخته‌شده خلاصه کرد.

وی افزود: وقتی از ایران سخن می‌گوییم، باید همه نقاط کشور را ببینیم. شهرهایی مانند شیراز، اصفهان و تبریز شناخته‌شده‌اند، اما ایران از تنوع فرهنگی، قومی، زبانی و گویشی گسترده‌ای برخوردار است که بخش مهمی از آن در روستاها و مناطق کمترشناخته‌شده کشور قرار دارد.

دستیار عالی رئیس بنیاد ایران‌شناسی، برنامه‌هایی همچون شب فرهنگی بیابانک را فرصتی برای تغییر نگاه جامعه به ظرفیت‌های مغفول فرهنگی دانست و تصریح کرد: چنین برنامه‌هایی می‌تواند توجه جامعه را به ظرفیت‌هایی جلب کند که تاکنون کمتر دیده شده‌اند و تصویری کامل‌تر و واقعی‌تر از ایران ارائه دهند؛ از این رو باید این برنامه‌ها در سایر روستاها و شهرستان‌های کشور نیز گسترش پیدا کند.

۲۳ شعبه برای شناخت ایران

نظام‌زاده همچنین از فعالیت شعب بنیاد ایران‌شناسی در ۲۳ استان کشور خبر داد و گفت: استان سمنان یکی از استان‌های دارای شعبه بنیاد ایران‌شناسی است و بر اساس اسناد بالادستی، توسعه شعب بنیاد در سایر استان‌ها نیز در دستور کار قرار دارد.

او با اشاره به ظرفیت بنیاد ایران‌شناسی شعبه استان سمنان اظهار کرد: انتظار می‌رود دکتر شاه‌حسینی، رئیس بنیاد ایران‌شناسی شعبه استان سمنان، برنامه‌هایی از این دست را در دیگر شهرستان‌ها و روستاهای استان نیز دنبال کند و تجربه موفق بیابانک را با رؤسای شعب بنیاد در سایر استان‌ها به اشتراک بگذارد.

آب‌انبار، قنات و قصه یک تمدن تاب‌آور

یکی از محورهای مهم سخنان دستیار عالی رئیس بنیاد ایران‌شناسی، موضوع «تاب‌آوری تمدن ایرانی» بود؛ مفهومی که به اعتقاد او در روستاهای تاریخی استان سمنان، نمونه‌های عینی و ارزشمندی دارد.

نظام‌زاده گفت: استان سمنان و روستاهای تاریخی آن، به‌ویژه بیابانک، نمونه‌های ارزشمندی از سازگاری ایرانیان با شرایط اقلیمی و محیطی را در خود جای داده‌اند و این ظرفیت می‌تواند به ایران و حتی جهان معرفی شود.

او ایجاد آب‌انبارها، حفر قنات‌ها و شکل‌گیری سازوکارهای مختلف برای مدیریت منابع و غلبه بر دشواری‌های محیطی را نمونه‌هایی از راهکارهای ایرانیان در طول تاریخ برای مواجهه با چالش‌ها دانست و افزود: این موضوع بخشی از مفهوم تاب‌آوری تمدن ایرانی است.

«طرح عرفان» برای احیای مسیرهای فرهنگی و تاریخی

اما بخش دیگری از این شب فرهنگی به آینده‌ای اختصاص داشت که می‌تواند برای بیابانک و دیگر نقاط تاریخی استان سمنان رقم بخورد.

جلال تاجیک، مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان سمنان، از اجرای «طرح عرفان» با همکاری وزارت میراث‌فرهنگی و سازمان برنامه و بودجه کشور خبر داد و گفت: این طرح با هدف توجه به ظرفیت‌های فرهنگی و تاریخی شخصیت‌های برجسته عرفانی ایران در سطح کشور آغاز شده است.

او اظهار کرد: شخصیت‌هایی همچون شیخ علاءالدوله بیابانکی، بکتاش، بایزید بسطامی و شیخ محمود مزدقانی در این طرح مورد توجه قرار گرفته‌اند و تلاش می‌شود ظرفیت‌های تاریخی، فرهنگی و عرفانی مرتبط با این شخصیت‌ها شناسایی و زمینه معرفی و احیای مسیرها و مجموعه‌های تاریخی فراهم شود.

کاوش در مجموعه تاریخی شیخ علاءالدوله

تاجیک با اشاره به برنامه‌های اداره‌کل میراث‌فرهنگی برای مجموعه شیخ علاءالدوله بیابانکی گفت: مزار شیخ علاءالدوله بیابانکی به مدت ۱۵ سال از سوی اداره‌کل اوقاف در اختیار میراث‌فرهنگی قرار گرفته است.

او افزود: در محدوده جنوبی این مقبره باشکوه، آثاری از تأسیسات تاریخی وجود داشته که قصد داریم عملیات کاوش در این محدوده را دنبال کنیم.

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان سمنان ادامه داد: پس از انجام کاوش‌های باستان‌شناسی، مرمت و احیای آثار شناسایی‌شده دنبال خواهد شد و در ادامه نیز برای تملک عرصه این مجموعه تاریخی اقدام می‌کنیم تا بتوانیم ظرفیت‌های آن را به شکل شایسته‌تری معرفی و احیا کنیم.

تاجیک همچنین به ظرفیت مجموعه شیخ محمود مزدقانی اشاره کرد و گفت: ملکی که در مجموعه شیخ محمود مزدقانی قرار دارد، ظرفیتی کم‌نظیر در کشور است و تلاش داریم با تأمین اعتبار و برنامه‌ریزی مناسب، زمینه حفاظت و بهره‌برداری فرهنگی و گردشگری از این مجموعه را فراهم کنیم.

بیابانک؛ از یک روستا تا یک مقصد فرهنگی

مدیرکل میراث‌فرهنگی استان سمنان با اشاره به اهمیت تاریخی و فرهنگی این منطقه خاطرنشان کرد: امشب در یک نقطه مهم فرهنگی و تاریخی گرد هم آمده‌ایم و این منطقه می‌تواند در صورت برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری مناسب، به یکی از محورهای مهم گردشگری فرهنگی استان تبدیل شود.

او در پایان با اشاره به تجربه احیای مجموعه سعدالسلطنه قزوین اظهار کرد: کاروانسرای سعدالسلطنه قزوین نمونه‌ای از یک مجموعه تاریخی است که توانسته با رویکردی جدید، جایگاه مهمی در گردشگری شهری پیدا کند و امیدواریم با تأمین اعتبارات لازم بتوانیم برای مجموعه‌های تاریخی و فرهنگی استان سمنان نیز اقدامات مؤثری انجام دهیم.

خشت‌هایی که هنوز حرف می‌زنند

شب فرهنگی بیابانک شاید در ظاهر، مراسمی برای رونمایی از یک کتاب و معرفی یک روستا بود، اما در عمق خود، حرف بزرگ‌تری داشت؛ اینکه ایران فقط در بناهای مشهور، شهرهای بزرگ و مقصدهای شناخته‌شده خلاصه نمی‌شود.

ایران را باید در کوچه‌های خاکی روستاها، در خشت دیوارهای قدیمی، در صدای آب قنات، در معماری تکیه‌ها، در گویش پیرمردان و زنان سالخورده، در آیین‌هایی که نسل به نسل منتقل شده و در کتاب‌هایی که امروز برای جلوگیری از فراموشی آنها نوشته می‌شوند، جست‌وجو کرد.

بیابانک از همین منظر، تنها یک نقطه جغرافیایی نیست؛ بخشی از حافظه فرهنگی سمنان و نمونه‌ای از توانایی ایرانیان برای زیستن، ساختن و ماندن در دل دشواری‌های اقلیمی و تاریخی است.

«بیابانک، سرزمین خشت و آفتاب» حالا فقط نام یک کتاب نیست؛ می‌تواند سرآغاز مسیری باشد برای اینکه یک روستای تاریخی، دوباره دیده شود، تاریخش خوانده شود، میراثش حفظ شود و ظرفیت‌هایش به فرصت‌های تازه‌ای برای گردشگری، اشتغال و توسعه تبدیل شود.

اگر این اتفاق با پژوهش، سرمایه‌گذاری، حفاظت از میراث و مشارکت مردم محلی همراه شود، شاید روزی بیابانک نه فقط به عنوان یک روستای هدف گردشگری، بلکه به عنوان یکی از نشانه‌های «تاب‌آوری تمدن ایرانی» و یکی از ایستگاه‌های مهم گردشگری فرهنگی استان سمنان شناخته شود؛ جایی که خشت‌هایش هنوز حرف می‌زنند و آفتابش هنوز بر تاریخ یک سرزمین می‌تابد.

وی با بیان اینکه این ویژگی در شرایط امروز نیز اهمیت فراوانی دارد، تصریح کرد: ملت ایران در دوره‌های مختلف تاریخی با چالش‌های محیطی، اقلیمی و بین‌المللی مواجه بوده، اما همواره تلاش کرده است با تکیه بر فکر، اندیشه، تدبیر و ظرفیت‌های خود بر مشکلات غلبه کند.

به گفته نظام‌زاده، این پیشینه تاریخی و فرهنگی می‌تواند یکی از موضوعات مهم برای معرفی ایران به نسل امروز و جهان باشد.

میراثی که اگر ثبت نشود، ممکن است فراموش شود

دستیار عالی رئیس بنیاد ایران‌شناسی در ادامه بر ضرورت حفاظت از میراث فرهنگی ناملموس کشور تأکید کرد و گفت: همان‌گونه که گذشتگان فرهنگ، آداب و رسوم و میراث ارزشمند خود را سینه‌به‌سینه به نسل‌های بعد منتقل کرده‌اند، امروز نیز وظیفه داریم این میراث را حفظ و به نسل آینده منتقل کنیم.

وی هشدار داد: اگر به آیین‌ها، رسم‌ها، فرهنگ‌ها و گویش‌های مناطق مختلف کشور توجه کافی نداشته باشیم، ممکن است بخشی از این میراث در فاصله یک یا دو دهه آینده و با تغییر نسل‌ها به فراموشی سپرده شود و بخشی از تنوع ارزشمند فرهنگی و زبانی ایران را از دست بدهیم.

نظام‌زاده در پایان با قدردانی از برگزارکنندگان شب فرهنگی بیابانک ابراز امیدواری کرد این حرکت فرهنگی با جدیت ادامه پیدا کند و شاهد برگزاری و توسعه برنامه‌های مشابه در سایر روستاها، شهرستان‌ها و استان‌های کشور باشیم.

گردشگری فرهنگی؛ فرصتی برای ماندن جوانان در روستا

در ادامه این مراسم، رضا عبدالله‌زاده، معاون توسعه مدیریت و منابع استانداری سمنان، گردشگری فرهنگی و بوم‌گردی را از ظرفیت‌های مهم برای توسعه اقتصادی روستاهای استان دانست.

او گفت: گردشگری فرهنگی و بوم‌گردی علاوه بر معرفی فرهنگ و هویت مناطق، می‌تواند زمینه‌ساز رونق کسب‌وکارهای محلی، ایجاد اشتغال برای جوانان و توسعه صنایع‌دستی و اقتصاد روستایی شود.

عبدالله‌زاده افزود: حضور گردشگران در مناطق روستایی می‌تواند زنجیره‌ای از فعالیت‌های اقتصادی را فعال کند؛ از توسعه اقامتگاه‌های بوم‌گردی و خدمات گردشگری گرفته تا تولید و عرضه صنایع‌دستی و محصولات بومی که در نهایت به رونق اقتصادی و افزایش درآمد جوامع محلی منجر خواهد شد.

او در عین حال بر نقش دو گروه «جوانان» و «پیشکسوتان» در توسعه گردشگری روستایی تأکید کرد و گفت: جوانان با استفاده از فناوری‌های نوین و ظرفیت فضای مجازی می‌توانند جاذبه‌های فرهنگی، تاریخی و طبیعی منطقه خود را به مخاطبان سراسر کشور و حتی جهان معرفی کنند و زمینه حضور آگاهانه‌تر گردشگران را فراهم آورند.

معاون توسعه مدیریت و منابع استانداری سمنان افزود: پیشکسوتان نیز حاملان تاریخ شفاهی مناطق هستند و باید تجربیات، خاطرات، روایت‌ها و داشته‌های فرهنگی آنان ثبت و مکتوب شود؛ همان‌گونه که در مراسم امشب شاهد رونمایی از یک اثر ارزشمند در معرفی ظرفیت‌های بیابانک بودیم.

شیخ علاءالدوله؛ نامی که هنوز با بیابانک گره خورده است

عبدالله‌زاده در بخش دیگری از سخنان خود به جایگاه تاریخی و فرهنگی شیخ علاءالدوله بیابانکی اشاره کرد و گفت: یکی از شخصیت‌های برجسته‌ای که نام او با این سرزمین پیوند خورده، شیخ علاءالدوله بیابانکی سمنانی است؛ چهره‌ای فرهیخته و اندیشمند از سده‌های هفتم و هشتم هجری قمری که علاوه بر جایگاه علمی در ادب و علوم دینی، در حوزه تدبیر و مدیریت نیز صاحب‌نظر بوده است.

او افزود: توجه شیخ علاءالدوله بیابانکی به موضوعاتی همچون مدیریت و تقسیم آب، نشان‌دهنده پیوند دانش، تدبیر و نیازهای جامعه در آن دوره است و نام و یاد این شخصیت فرهنگی و علمی، همواره با سرزمین بیابانک و استان سمنان همراه خواهد بود.

عبدالله‌زاده ابراز امیدواری کرد برنامه‌های پیش‌بینی‌شده برای توسعه گردشگری، معرفی ظرفیت‌های فرهنگی و تاریخی و رونق مناطق مختلف استان با جدیت دنبال شود و بیابانک نیز بتواند از ظرفیت‌های موجود برای توسعه گردشگری فرهنگی و اقتصاد محلی بهره بیشتری ببرد.

کتابی برای بازخوانی هویت یک روستا

محمد طاهریان، معاون گردشگری اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان سمنان نیز با اشاره به برگزاری مراسم شب فرهنگی بیابانک گفت: این مراسم با هدف معرفی ظرفیت‌های گردشگری و فرهنگی روستای تاریخی بیابانک در مکان تاریخی تکیه این روستا برگزار شد.

او رویدادهای فرهنگی را یکی از ابزارهای مؤثر در توسعه گردشگری دانست و خاطرنشان کرد: برگزاری چنین برنامه‌هایی نه‌تنها موجب آشنایی بیشتر با هویت تاریخی روستا می‌شود، بلکه نقش مهمی در برندسازی گردشگری منطقه ایفا می‌کند.

طاهریان گفت: محور اصلی این مراسم، رونمایی از کتاب «بیابانک، سرزمین خشت و آفتاب» بود؛ اثری که می‌تواند بخشی از ظرفیت‌های تاریخی، فرهنگی و اجتماعی این روستا را برای مخاطبان بازگو کند و زمینه‌ای برای شناخت بیشتر این منطقه فراهم آورد.