چرا از جنگ ۱۲ روزه، عملا عکس و فیلمی باقی نماند؟/ مدیریت اخبار در برابر صدای مردم؛ چرا عکس‌های جنگ دوم واقعی از آب درآمدند؟

چرا از جنگ ۱۲ روزه، عملا عکس و فیلمی باقی نماند؟/ مدیریت اخبار در برابر صدای مردم؛ چرا عکس‌های جنگ دوم واقعی از آب درآمدند؟

تاریخ: می 3, 2026

چرا از جنگ ۱۲ روزه، عملا عکس و فیلمی باقی نماند؟/ مدیریت اخبار در برابر صدای مردم؛ چرا عکس‌های جنگ دوم واقعی از آب درآمدند؟

در جنگ ۱۲ روزه، نخستین تجربه جنگ برای ما پس از ۳۷ تقریبا تمام دسترسی‌ها برای عکاسان، فیلمبرداران، مستندسازان و… محدود شده بود. محمداحسان مفیدی‌کیا، مستندساز ضمن اشاره به این نکته می‌گوید: «درواقع سیستم مدیریت بحران در بالادست تصمیم به حداقلی‌کردن دسترسی‌ها گرفت چراکه رویکرد، مدیریت اخبار بود.» رویکردی که شواهد نشان می‌دهد در جنگ ۳۹ روزه آمریکا و اسرائیل علیه ایران، دست کم در قبال عکاسان و فیلمبرداران و مستندسازان متفاوت بود.

نرگس کیانی: تصویر امدادگران در حال جست‌وجو در میان آوار ساختمان‌های مسکونی تخریب‌شده و ساکنان بهت‌زده‌ای که ناگزیر از ترک خانه‌اند، ازجمله تصاویری بود که در طول ۳۹ روز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران به‌کرات در رسانه‌ها منتشر شد. اتفاقی برخلاف آن‌چه در جنگ ۱۲روزه شاهد بودیم. در جنگ ۱۲ روزه، آن‌طور که محمداحسان مفیدی‌کیا، مستندساز و مشاور رسانه‌ای رئیس سازمان داوطلبان جمعیت هلال احمر می‌گوید سیستم مدیریت بحران در بالادست، ظاهرا تصمیم به حداقلی‌کردن دسترسی‌ها گرفته بود و رویکرد، مدیریت اخبار بود. همین موجب شد، عملا عکس و فیلمی از آن‌چه در فاصله ۲۳ خرداد تا ۳ تیر ۱۴۰۴ بر غیرنظامیان گذشت در دسترس نباشد. پس از آن بود که احتمال درگرفتن جنگی دیگر، با وجود امیدواری به عدم وقوع آن، موجب شد رایزنی‌هایی صورت گیرد و نتیجه این رایزنی‌ها، بهبود شرایط دسترسی برای عکاسان و فیلمبرداران و مستندسازان و… شد. خروجی بهبود شرایط دسترسی، عکس‌هاو ویدئوهایی بود که اگرچه برخی‌شان در ابتدا، در شبکه‌های اجتماعی اینستاگرام و ایکس (توئیتر سابق) با اتهاماتی چون سوءاستفاده از هوش مصنوعی و عکاسی صحنه‌آرایی‌شده (Staged photography) مواجه شدند اما به واسطه وجود شواهد متعدد، حقیقی‌بودن‌شان خیلی زود اثبات و به صدای بی‌صدایانی تبدیل شد که در خواب هم نمی‌دیدند روزی خانه‌شان یکی از اهداف حملات موشکی آمریکا و اسرائیل قرار گیرد. عکس اصلی از وحید حسینی است. 

دلایل احتمالیِ آرشیو عکس خالی‌مان از جنگ ۱۲ روزه

محمداحسان مفیدی‌کیا، در ابتدا به این نکته اشاره می‌کند که هم به‌عنوان مستندساز و هم به‌عنوان داوطلب هلال احمر، در طول دو دهه گذشته همواره شاهد بوده که دسترسی مستندساز و دوربینش به اطلاعات و اخبار و عمق فاجعه میدان،  به‌ویژه در بحران‌های برساخته انسان ازجمله بحران‌های زیست‌محیطی یا بحران‌هایی با ابعاد امنیتی و نظامی مانند جنگ، با محدود مواجه بوده است. محدودیتی که طبق گفته او، به دلایل امنیتی و نظامی یا حتی به‌عنوان بخشی از ملزومات عملیات امداد و نجات، اعمال می‌شود. با این وجود، طبق آن‌چه این مستندساز می‌گوید اعمال محدودیت به هر دلیلی که باشد، در نهایت موجب «ممانعت از ثبت‌وضبط تصاویر در تمام یا بخشی از محل حادثه»، توسط مدیران میدانی می‌شود.

چرا از جنگ ۱۲ روزه، عملا عکس و فیلمی باقی نماند؟/ مدیریت اخبار در برابر صدای مردم؛ چرا عکس‌های جنگ دوم واقعی از آب درآمدند؟
عکاس: عرفان کوچاری