چرا در کشور ما «آزادی بیان» از حداقلش گرفته تا حداکثرش، محقق نمی‌شود؟

چرا در کشور ما «آزادی بیان» از حداقلش گرفته تا حداکثرش، محقق نمی‌شود؟

تاریخ: آگوست 3, 2026

چرا در کشور ما «آزادی بیان» از حداقلش گرفته تا حداکثرش، محقق نمی‌شود؟

به عقیده مجید رضائیان، استاد دانشگاه و پژوهشگر ژورنالیسم تضمین «آزادی بیان رسانه‌ها» نیازمند تحقق دو شرطِ «برخورداری از نهایتِ مصونیت و رعایت نهایتِ مسئولیت» و همچنین تقویت جایگاه فدراسیون روزنامه‌نگاری که در ایران در قالب انجمن صنفی روزنامه‌نگاران می‌شناسیمش برای ظاهرشدن در مقام ناظری قدرتمند است.     ‌

به گزارش خبرگزاری پرشین آنلاین، در طول ۱۴ روزی که از بامداد سه‌شنبه، ۳۰ تیرماه تا امروز دوشنبه، ۱۲ مردادماه می‌گذرد هنوز به صورت رسمی اعلام نشده است که مسدود شدن دسترسی به «سایت و اپلیکیشن فوتبال ۳۶۰»، به عنوان یک نشریه الکترونیک بر مبنای تعریف ماده ۱ قانون مطبوعات از رسانه، توسط کدام مرجع صادرکننده دستور، با کدام مصداق تخلف و براساس کدام قانون رسیدگی، صورت گرفته است. تازه‌ترین خبر در این مورد اظهارات فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت چهاردهم است که روز گذشته، یکشنبه ۱۱ مردادماه در بازدید از ایسنا اعلام کرد در تاریخ ۱۴۰۵/۰۵/۰۵ (دوشنبه هفته گذشته) نامه‌ای از طریق رئیس‌جمهور به دولت ابلاغ شد که براساس آن پس از این، هرگونه اقدامی جهت محدود کردن هر کدام از سکوها، سایت‌ها و یا بستن آن‌ها، باید به دستور رئیس‌جمهور انجام شود. جدا از اینکه آیا چنین نامه‌ای می‌توان متضمن آزادی بیان رسانه‌ها که در ماده ۳ قانون مطبوعات به عنوان «حق» در نظر گرفته شده و در موردش آمده است: «مطبوعات حق دارند نظرات، انتقادات سازنده، پیشنهادها، توضیحات مردم و مسئولین را با رعایت موازین اسلامی و مصالح جامعه درج کنند و به اطلاع عموم برسانند» باشد یا نه؟، به عقیده مجید رضائیان، استاد دانشگاه و پژوهشگر ژورنالیسم تضمین «آزادی بیان رسانه‌ها» نیازمند رعایت دو شرط و همچنین حضور ناظری قدرتمند است.     ‌

مولف کتاب «تیترنویسی» با بیان این که «اگر قرار باشد اصلی به نام «آزادی بیان رسانه‌ها» به شکلی دقیق و قانونمند اعمال شود نیازمند رعایت دو شرط برخورداری رسانه‌ها از مصونیت، ضمن عمل‌کردن رسانه‌ها به مسئولیت‌شان هستیم» بر «لزوم قدرتمندسازی انجمن صنفی روزنامه‌نگاران به‌عنوان نهاد ناظر، چنان‌چه در کشورهای دیگر شاهد قدرتمندسازی فدراسیون‌های روزنامه‌نگاری هستیم» تاکید می‌کند و می‌گوید: «در چنین شرایطی است که رسانه و روزنامه‌نگار هنگام بیان نقد بر لزوم منصفانه‌بودن، حرفه‌ای‌بودن و اصطلاحا چندسونگربودن آن آگاه است. نقد چندسونگر، نقدی است که در آن هم نظرات موافق و هم نظرات مخالف لحاظ شده باشد. نقد اگر جز این باشد منتقد نمی‌تواند ادعای پوشش جامع را مطرح سازد. چراکه پوشش جامع، پوششی است که در آن هم نگاه موافق و هم نگاه مخالف نسبت به سوژه لحاظ شود. در چنین شرایطی است که نقد در شکل کارشناسانه، حرفه‌ای و جدی خود اتفاق می‌افتد و رشد و گسترش پیدا می‌کند.»

این پژوهشگر ژورنالیسم همچنین هشدار می‌دهد: «حرف ما معلمان روزنامه‌نگاری این است که اگر عناصر و ارکان این چرخه به درستی در جای خود قرار نگیرند، هرگز به نتیجه نخواهیم رسید و همان‌طور که در عمل می‌بینیم نه تنها مخاطبان رسانه از دست می‌روند که رسانه، مرجعیت خود را هم از دست خواهد داد و نیز امری به نام «آزادی بیان» از حداقلش گرفته تا حداکثرش، محقق نمی‌شود و در نهایت هیچ‌گاه شاهد سربرآوردن رسانه حرفه‌ای نخواهیم بود. چراکه رسانه حرفه‌ای در شرایطی سربرمی‌آورد که فدراسیون روزنامه‌نگاری یا به تعبیر ما در کشورمان، انجمن صنفی روزنامه‌نگاران به‌عنوان ناظری قدرتمند بر رعایت این استانداردها نظارت کند. این چرخه در صورتی اصلاح می‌شود که ما شاهد اصلاح قانون و تا پیش از آن در عرصه اجرایی، صدور بخشنامه‌هایی باشیم که به حل مشکل منجر شوند. ضمن این که حکومت در معنای سران سه قوه نیز باید اختیاراتش را در این حوزه، تا جای ممکن، به فدراسیون روزنامه‌نگاری که در ایران در قالب انجمن صنفی روزنامه‌نگاران می‌شناسیمش بسپارد.» 

متن کامل این گفت‌وگو را اینجا بخوانید. 

۵۹۲۴۲