گزارش کاردار سفارت آمریکا درباره فتح تهران در تیر ۱۲۸۸

گزارش کاردار سفارت آمریکا درباره فتح تهران در تیر ۱۲۸۸

در میانه بحبوحه‌ی تحولات پرشتاب انقلاب مشروطه، اسناد دیپلماتیک خارجی روایتی دست‌اول از روزهای سرنوشت‌ساز تیرماه ۱۲۸۸ خورشیدی ارائه می‌دهند. در این میان، گزارش کاردار سفارت ایالات متحده در تهران، تصویری دقیق از لحظات پایانی سلطنت محمدعلی‌شاه و ورود نیروهای فاتح به پایتخت را به دست می‌دهد.

به گزارش خبرگزاری پرشین آنلاین، آن‌چه در پی می‌خوانید گزارش کاردار سفارت ایالات متحده در تهران به تاریخ ۲۷ تیر ۱۲۸۸ دو روز پس از فتح تهران به دست مشروطه‌خواهان است. کاردار در این گزارش جزئیات ورود نیروهای سپهدار و بختیاری به تهران، سقوط پایتخت و پناهندگی محمدعلی‌شاه به سفارت روسیه را تشریح می‌کند:

متن سند

کاردار سفارت به وزیر امور خارجه

سفارت آمریکا،

تهران، ۱۸ ژوئیه ۱۹۰۹ [۲۷ تیر ۱۲۸۸]

شماره ۲۰۵

جناب؛ مفتخرم گزارش دهم که نیرویی از انقلابیون به فرماندهی سپهدار، با دور زدن نیروهای سلطنت‌طلب که برای سد کردن راه پیشروی آنان مستقر شده بودند، صبح زود ۱۳ ژوئیه [۲۲ تیر ۱۲۸۸] از دروازه یوسف‌آباد وارد شهر شده و کنترل آن را به دست گرفتند. مقاومت چندانی صورت نگرفت، چراکه بخش عمده قزاق‌های ایرانی برای تقویت نیروهای میان شهر و قوای پیشرو سپهدار و بختیاری‌ها اعزام شده بودند. در ۱۴ ژوئیه [۲۳ تیر ۱۲۸۸]، سلطنت‌طلبان شهر را گلوله‌باران کردند و آتش خود را به سوی مسجد، که مقر فرماندهی بختیاری‌ها بود، نشانه رفتند. در ۱۵ ژوئیه [۲۴ تیر ۱۲۸۸]، گلوله‌باران سبک بود و خسارت ناچیزی به بار آمد، اما درگیری‌های خیابانی به ‌طور مداوم ادامه داشت. بخشی از تیپ قزاق‌های ایرانی تحت فرماندهی کلنل لیاخوف که در شهر حضور داشتند، با تلفات اندک مواضع خود را در سربازخانه‌ها حفظ کردند، اما امکان یاری‌رسانی به آنان وجود نداشت. شاه در ساعت ۹ صبح روز ۱۶ ژوئیه [۲۵ تیر ۱۲۸۸] به سفارت روسیه در زرگنده پناهنده شد و تحت حمایت پرچم‌های روسیه و بریتانیا قرار گرفت. ساعاتی بعد در همان روز، ولیعهد توسط انقلابیون به عنوان شاه اعلام شد. در ۱۷ ژوئیه [۲۶ تیر ۱۲۸۸]، شاه رسماً به نفع ولیعهد، ولی‌عهد سلطنت، کناره‌گیری کرد. احتمال می‌رود که شاهِ مخلوع به‌زودی به کریمه منتقل شود.

با احترام.

منبع: دفتر تاریخ‌نگاری وزارت امور خارجه آمریکا