حدیث ثقلین چگونه جایگاه اهل بیت(ع) و ضرورت هدایت پس از پیامبر(ص) را تبیین می‌کند؟

حدیث ثقلین چگونه جایگاه اهل بیت(ع) و ضرورت هدایت پس از پیامبر(ص) را تبیین می‌کند؟

حدیث ثقلین از جمله احادیث معتبر و مهمی است که در مباحث مربوط به امامت و جایگاه اهل بیت(ع) مورد استناد قرار گرفته است؛ حدیثی که پیامبر اکرم(ص) در آن قرآن و عترت را دو میراث گرانبهای خود معرفی کرده و بر تمسک همزمان به این دو برای مصون ماندن از گمراهی تأکید فرموده‌اند.

به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، حدیث ثقلین یکی از احادیث بسیار معتبر است که شیعیان برای تبیین و اثبات جایگاه امامت به آن استناد می‌کنند. بر اساس این حدیث شریف، پیامبر اکرم(ص) دو شیء گرانبها یعنی قرآن و عترت را در میان مسلمانان به یادگار گذاشتند و تأکید فرمودند که این دو در کنار یکدیگر، مسیر سعادت و هدایت انسان را تأمین می‌کنند.

در این زمینه پرسش‌هایی مطرح می‌شود؛ از جمله اینکه آیا قرآن به تنهایی نمی‌تواند سعادت انسان را تضمین کند؟ آیا قرآن نیازمند مفسر است یا همه معارف آن برای همگان قابل دسترسی است؟ همچنین آیا می‌توان از حدیث ثقلین، عصمت اهل بیت(ع) را برداشت کرد؟

بنابر روایت ایمانور، حدیث ثقلین یکی از مدارک مهم در بحث امامت به شمار می‌رود و از آن برای اثبات جایگاه اهل بیت(ع) در هدایت امت اسلامی استفاده شده است.

این حدیث به روشنی نشان می‌دهد که هدایت بشر پس از پیامبر اکرم(ص) با دو رکن اساسی یعنی قرآن و عترت پیوند دارد. از یک سو قرآن کریم به عنوان کتاب هدایت الهی معرفی شده و از سوی دیگر اهل بیت پیامبر(ع) به عنوان مفسران و هادیان جامعه اسلامی مطرح شده‌اند؛ به گونه‌ای که علم و معارف قرآن نزد آنان قرار دارد.

در ادامه، برخی از مهم‌ترین نکات و پاسخ‌های مرتبط با حدیث ثقلین بررسی می‌شود.

حدیث ثقلین چیست؟

پیامبر اکرم(ص) در مناسبت‌های مختلف، حدیث ثقلین را با عبارات نزدیک به یکدیگر بیان فرمودند:

﴿إِنِّی تَارِکٌ فِیکُمُ الثَّقَلَیْنِ کِتَابَ اللَّهِ وَ عِتْرَتِی أَهْلَ بَیْتِی ما إِنْ تَمَسَّکْتُمْ بهما لَنْ تَضلُّوا أبَداً و إنّهما لَنْ یَفْتَرِقا حَتی یَرِدا عَلَیَّ الحَوْضَ﴾

«همانا من دو چیز گرانبها را در میان شما باقی می‌گذارم؛ کتاب خدا و اهل بیتم را. تا زمانی که به این دو چیز گرانبها تمسک کنید، هرگز گمراه نخواهید شد و این دو از یکدیگر جدا نخواهند شد تا اینکه در کنار حوض کوثر نزد من بازگردند.»

«ثَقَل» به معنای شیء نفیس و گرانبها و یا هر امر باعظمت و ارزشمند است.

حدیث ثقلین در مناسبت‌های مختلفی از رسول اکرم(ص) نقل شده است. از جمله در حجة‌الوداع و روز عرفه، پیامبر اکرم(ص) این مضمون را برای مسلمانان بیان کردند. همچنین این حدیث در مسجد خیف و غدیر خم نیز مطرح شده است؛ همان واقعه‌ای که در آن امیرالمؤمنین علی(ع) به مقام امامت معرفی شدند.

این مضمون در خطبه‌ای از پیامبر اکرم(ص) نیز نقل شده و آخرین مورد نقل‌شده از حدیث ثقلین، به لحظات پایانی عمر شریف رسول خدا(ص) بازمی‌گردد.

روایت حضرت زهرا(س) از حدیث ثقلین

از حضرت فاطمه زهرا(س) نقل شده است:

﴿سَمِعْتُ … فِی مَرَضِهِ الَّذِی قُبِضَ فِیهِ وَ قَدِ امْتَلَأَتِ الْحُجْرَةُ أَیُّهَا النَّاسُ، یُوشِکُ أَنْ أُقْبَضَ قَبْضاً سَرِیعاً … وَ قَدْ قَدَّمْتُ إِلَیْکُمُ الْقَوْلَ مَعْذِرَةً إِلَیْکُمْ، أَلَا إِنِّی مُخَلِّفٌ فِیکُمْ کِتَابَ اللَّهِ وَ عِتْرَتِی أَهْلَ بَیْتِی، ثُمَّ أَخَذَ بِیَدِ عَلِیٍّ فَقَالَ هَذَا عَلِیٌّ مَعَ الْقُرْآنِ وَ الْقُرْآنُ مَعَ عَلِیٍّ لَا یَفْتَرِقَانِ حَتَّی یَرِدَا عَلَیَّ الْحَوْضَ، فَأَسْأَلُکُم مَا تَخلِفُونَ فِیهِمَا﴾

حضرت زهرا(س) می‌فرمایند: در آن بیماری که پیامبر اکرم(ص) از دنیا رفتند و حجره ایشان از اصحاب پر شده بود، شنیدم که رسول خدا(ص) فرمودند: «ای مردم، چیزی نمانده است که من جان به جان‌آفرین تسلیم کنم. من پیشاپیش سخن را برای شما بیان می‌کنم تا راه عذر بر شما بسته باشد. آگاه باشید که من در میان شما کتاب خدا و عترتم را که اهل بیت من هستند، باقی می‌گذارم.»

سپس رسول خدا(ص) دست امیرالمؤمنین(ع) را گرفتند و فرمودند: «این علی است که با قرآن است و قرآن با علی است. این دو از یکدیگر جدا نمی‌شوند تا اینکه در حوض بر من وارد شوند و آنجا از شما خواهم پرسید که با این دو پس از من چه کردید.»

سند حدیث ثقلین

درباره سند حدیث ثقلین گفته شده است که افراد فراوانی آن را نقل کرده‌اند. در میان راویان این حدیث، نام شمار زیادی از اصحاب پیامبر اکرم(ص) دیده می‌شود و دست‌کم ۳۳ نفر به عنوان ناقلان حدیث ثقلین معرفی شده‌اند.