راز یک آیه قرآن درباره آینده جهان؛ آیا صالحان وارث زمین می‌شوند؟

راز یک آیه قرآن درباره آینده جهان؛ آیا صالحان وارث زمین می‌شوند؟

آیا قرآن کریم از روزی خبر داده است که حاکمیت جهان به دست بندگان صالح خدا سپرده می‌شود؟ آیه ۱۰۵ سوره انبیاء با وعده «وراثت زمین به دست صالحان»، یکی از مهم‌ترین آیات مورد استناد در مباحث مهدویت است؛ آیه‌ای که بر اساس روایات اهل‌بیت(ع)، بر حکومت جهانی امام مهدی(عج) و نقش یاران ایشان در تحقق عدالت و حاکمیت صالحان تطبیق داده شده است.

به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، آیات قرآن کریم، افزون بر بیان معارف و آموزه‌های دینی، در نگاه روایات اهل‌بیت(ع) حامل بشارت‌هایی درباره آینده جهان و حاکمیت صالحان است؛ بشارت‌هایی که برخی از آنها بر قیام امام مهدی(عج) و نقش ایشان و یارانشان در برپایی حکومت عدل جهانی تطبیق داده شده‌اند.

بنابر روایت حوزه، حجت‌الاسلام والمسلمین ناصر رفیعی با تبیین مفهوم تأویل و تعمیم در آیات قرآن، به بررسی یکی از مهم‌ترین آیات مهدویت، یعنی آیه ۱۰۵ سوره انبیاء، و پیوند آن با وعده الهی درباره وراثت زمین به دست بندگان صالح می‌پردازد.

 آیات مهدویت؛ از پیش‌بینی آینده تا تأویل قرآن

شناخت جایگاه امام زمان(عج) در قرآن کریم و بررسی آیاتی که به قیام ایشان و حکومت جهانی صالحان اشاره دارند، از مباحث مهم اعتقادی در اندیشه شیعه به شمار می‌رود. این موضوع از یک سو پیوند میان قرآن و اهل‌بیت(ع) را آشکار می‌کند و از سوی دیگر، به تبیین بشارت‌های الهی درباره آینده بشر می‌پردازد.

حجت‌الاسلام والمسلمین ناصر رفیعی در تشریح این موضوع، با اشاره به گستردگی مباحث مربوط به آیات مهدویت، توضیح می‌دهد که مقصود از این آیات، آیاتی است که بر اساس روایات، به امام زمان(عج)، قیام ایشان یا یاران آن حضرت ارتباط پیدا می‌کنند.

در نگاه نخست ممکن است این پرسش مطرح شود که امام مهدی(عج) در سال ۲۵۵ هجری قمری، یعنی بیش از دو قرن پس از پایان نزول قرآن، متولد شده‌اند؛ بنابراین چگونه می‌توان برخی آیات قرآن را ناظر به وجود، قیام یا حکومت ایشان دانست؟

رفیعی در پاسخ به این پرسش، دو مبنای اصلی را مطرح می‌کند: نخست، آیاتی که از رویدادهای آینده خبر می‌دهند و دوم، آیاتی که بر اساس تأویل و تعمیم، افزون بر معنای اولیه خود، بر مصادیق و حوادث دیگری نیز قابل انطباق‌اند.

بر این اساس، ممکن است آیه‌ای در زمان پیامبر اکرم(ص) نازل شده باشد، اما تحقق یکی از مصادیق آن به دوره‌های بعد مربوط شود. همچنین ممکن است آیه در ابتدا درباره موضوع یا رویدادی مشخص نازل شده باشد، ولی بر اساس بیان امام معصوم(ع)، باطن یا مفهوم گسترده‌تر آن بر رخدادهای دیگری نیز تطبیق پیدا کند.

تأویل آیات؛ از سوره فجر تا امام حسین(ع)

برای روشن شدن مفهوم تأویل، می‌توان به جایگاه سوره فجر در روایات مربوط به امام حسین(ع) اشاره کرد. در روایتی، این سوره به امام حسین(ع) نسبت داده شده و به خواندن آن در نمازهای واجب و مستحب سفارش شده است.

در متن روایت آمده است: «اِقْرَءُوا سُورَةَ الْفَجْرِ فِی فَرَائِضِکُمْ وَنَوَافِلِکُمْ فَإِنَّهَا سُورَةٌ لِلْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ عَلَیْهِ السَّلَامُ…»؛ یعنی سوره فجر را در نمازهای واجب و مستحب خود بخوانید، زیرا این سوره به امام حسین(ع) اختصاص دارد.

امام حسین(ع) حدود نیم قرن پس از رحلت پیامبر اکرم(ص)، در سال ۶۱ هجری قمری، به شهادت رسیدند. با این حال، برخی از آیات این سوره، از جمله آیه «یَا أَیَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ، ارْجِعِی إِلَیٰ رَبِّکِ رَاضِیَةً مَرْضِیَّةً»؛ به معنای «ای نفس آرام‌یافته، به سوی پروردگارت بازگرد، در حالی که تو از او خشنودی و او از تو خشنود است»، بر امام حسین(ع) تطبیق داده شده است.

این نمونه نشان می‌دهد که در بررسی آیات مهدویت نیز ممکن است آیه‌ای ناظر به آینده باشد یا بر اساس روایات، یکی از مصادیق و لایه‌های معنایی آن به امام زمان(عج) ارتباط پیدا کند.

رفیعی همچنین با اشاره به مفهوم تعمیم توضیح می‌دهد که گاهی آیه‌ای درباره موضوعی خاص نازل شده، اما مفهوم آن محدود به همان مورد نیست و می‌تواند مصادیق دیگری را نیز دربر بگیرد؛ همان‌گونه که یک ضرب‌المثل ممکن است در موقعیتی مشخص شکل گرفته باشد، اما در شرایط مشابه دیگری نیز کاربرد داشته باشد.