جادوی اسفنجهای سخنگو؛ چرا در ایران زبان عروسکها از انسانها برندهتر است؟
جادوی اسفنجهای سخنگو؛ چرا در ایران زبان عروسکها از انسانها برندهتر است؟
بازگشت غافلگیرکننده «جنابخان» در خرداد ۱۴۰۵ به آنتن شبکه نسیم با مجموعه «قصههای هومن و جنابخان»، آنهم در میان دود و آتش تنشهای اخیر، فراتر از یک بازگشت ساده، یک نشانه است؛ نشانهای از قدرت جادویی موجوداتی اسفنجی که در تاریکترین روزها به دادِ روانِ رنجور جامعه میرسند. تاریخ رسانه در ایران ثابت کرده که عروسکها هرگز صرفاً ابزار سرگرمی کودکان نبودهاند، بلکه در نقش مفسران سیاسی، منتقدان طبقاتی و سوپاپ اطمینان فرهنگی، باری سنگینتر از بازیگران واقعی را به دوش کشیدهاند. این گزارش در یک سفر تبارشناسانه، از «مخمل» و «پسرخاله» تا «بچه» و «جنابخان» را کالبدشکافی کرده است؛ روایتی از فرمول اسرارآمیز عروسکهایی که خطوط قرمز ممیزی را دور میزنند و به سخنگویان ناخودآگاه جمعی ما بدل میشوند.
ریحانه اسکندری: بازگشت عروسک محبوب جنابخان در خرداد سال ۱۴۰۵ به آنتن شبکه نسیم با مجموعه جدید «قصههای هومن و جنابخان»، فراتر از یک رویداد ساده سرگرمی، بار دیگر دریچه تحلیل جامعهشناختی عروسکهای اجتماعی در ایران را گشوده است. عروسکها در پهنه رسانهای ایران هرگز صرفاً ابزاری برای بازی کودکان نبودهاند؛ آنها در قامت مفسران سیاسی، منتقدان طبقاتی و نمایندگان ناخودآگاه جمعی جامعهای ظاهر شدهاند که تریبون رسمی همواره به سختی صدای واقعیاش را بازتاب داده است.
این گزارش با رویکردی تبارشناسانه، تاریخچه عروسکهای ماندگار سینما و تلویزیون ایران با رویکرد اجتماعی و بزرگسالانه را مرور کرده و به کالبدشکافی فرمول اسرارآمیزی میپردازد که این موجودات بیجان را به چهرههای مرجع، محبوب و تاریخساز افکار عمومی مبدل ساخته است.
بازگشت جنابخان در اتمسفر جنگ و صلح؛ تولد «قصههای هومن» در شبکه نسیم
شبکه نسیم رسانه ملی در خرداد سال ۱۴۰۵، همزمان با عید سعید قربان، از برنامهای جدید با عنوان «قصههای هومن و جنابخان» رونمایی کرد تا یکی از محبوبترین کاراکترهای عروسکی تاریخ ایران بار دیگر مهمان خانههای مردم شود. بررسی روندهای تولید نشان میدهد که پیش از این قرار بود فصل جدید برنامه «هزار و یک» با اجرای محسن کیایی و حضور جنابخان روانه آنتن شود ؛ اما شرایط ویژه کشور، آغاز تنشهای نظامی و آسیب دیدن بخشهایی از استودیوی ضبط برنامه توسط حملات دشمن، تولید آن پروژه بزرگ را با تعلیق مواجه ساخت.
در این میان، تیم سازنده با رویکردی اقتضایی و با هدف تلطیف فضای روانی جامعه، تصمیم گرفت برنامهای قصهمحور و صمیمیتر را با عنوان «قصههای هومن و جنابخان» به سرعت کلید بزند. هومن حاجیعبداللهی که با نقش «رحمت» در سریال پایتخت به محبوبیت بالایی رسیده بود، در کنار جنابخان قرار گرفت و در تیزر برنامه با تأکید بر ایستادگی تیم سازنده اعلام کرد که آنها کم نیاوردهاند و با قدرت برای خدمت به مخاطبان بازگشتهاند.
این بازگشت، نشاندهنده پتانسیل بالای برنامههای عروسکی در بازسازی توازن روانی جامعه در دورههای بحران است. جنابخان که پیش از این نیز با حضور پررنگ خود در برنامه «خندوانه»، فراتر از یک عروسک ساده، به تریبون اصلی بیان دغدغههای معیشتی و اجتماعی مردم بدل شده بود ، اکنون در اتمسفر جدید شبکه نسیم در کنار برنامههایی چون «کودکشو»، «بگو بخند» و «برمودا» مأموریتی تازه را برای تزریق امید به جامعه آغاز کرده است. این بازگشت بهانهای است برای تحلیل این پرسش که چرا و چگونه عروسکها در ایران، باری سنگینتر از بازیگران واقعی را در عرصه اجتماع به دوش میکشند.
«قصههای هومن و جنابخان»
- آقای جبلی! میتوانید با خانواده این برنامه را ببینید؟
- جزئیات برنامههای محرم تلویزیون؛ از مداحی و سخنرانی تا مستند و سریال
- صدای آشنای خانههای مردم خاموش شد؛ بدرقه بهروز رضوی به ابدیت
- جام جهانی ۲۰۲۶؛ میدانی برای رقابت سهضلعی صداوسیما، نمایش خانگی و آنلاین/ تکثر یا سردرگمی؟ روایتی از نفسگیرترین جنگ رسانهای تاریخ فوتبال در ایران
- بهروز رضوی درگذشت
- بازگشت «سرآشپز» به آنتن شبکه سه با فصل جدید رقابت آشپزان
- «خونه آبی ۳»؛ تجربه گروهی از نوجوانان در صعود به قله دماوند
- از جام جهانی بیخانمانها تا تیم ملی ایران؛ دو روایت سینمایی از فوتبال
- بازیگر «زیر آسمان شهر» درگذشت
- بازگشت زیبا بروفه و سیاوش طهمورث به تلویزیون/ پخش «دیار مادری» از هفته جاری