مساحتش نصف جزیره قشم و صادراتش ۱۰ برابر ایران/ شهر- کشور توسعه یافته ای به نام سنگاپور / آدامس جویدن ممنوع است مگر به تجویز پزشک

مساحتش نصف جزیره قشم و صادراتش ۱۰ برابر ایران/ شهر- کشور توسعه یافته ای به نام سنگاپور / آدامس جویدن ممنوع است مگر به تجویز پزشک

سنگاپور امروز جمعیتی حدود ۵.۶ میلیون و مساحتی کمتر از ۸۰۰ کیلومتر مربع دارد، یعنی حدود ۶.۲ درصد جمعیت ایران و فقط ۰.۰۵ درصد مساحت ایران. ایران و سنگاپور در یک چیز مشرکند: اهمیت ژئواستراتژیک و موقعیت مکانی؛ هر دو کشور در مناطق حیاتی و استراتژیک از نظر تجارت و مسیرهای حمل و نقل قرار دارند. ایران به دلیل دسترسی به آب‌های آزاد خلیج فارس، دریای عمان و موقعیت چهارراهی آسیا و اروپا، و سنگاپور به دلیل قرار گرفتن در تنگه مالاکا (یکی از شلوغ‌ترین مسیرهای کشتیرانی جهان) دارای اهمیت ژئواستراتژیک بالایی هستند.

گروه اندیشه: دکتر مجتبی لشکربلوکی، در سلسله مقالاتش ۱۲ کشوری که «تجربه ققنوس وار برخاستن از خاکستر» و دستیابی به توسعه را در کارنامه خود دارند، بررسی کرده است. در شماره های قبل سه کشور آلمان، ژاپن، رواندا ، ایرلند، فنلاند و شیلی از نظرتان گذشت. در این بخش، تجربه کشور سنگاپور را می خوانید. کشوری که پس از جدایی از مالزی، کمر راست کرد. این کشور به توسعه با قدرت متمرکز دست یافت. در سنگاپور، گاه بر رفتار اجتماعی مانند آدامس جویدن قوانین سختی حاکم است. جویدن آدامس در این کشور ممنوع است مگر با نسخه پزشک. این مقاله را می خوانید:

**** 

این کشور دارای قوانین بسیار سختگیرانه‌ای برای حفظ پاکیزگی است، حتی جویدن آدامس در این کشور ممنوع است (مگر با نسخه پزشک).  مجازات‌های سخت برای جرائم جزئی مانند ریختن زباله یا تف کردن در سنگاپور وجود دارد که برای بسیاری از گردشگران غیرعادی است.

شاید جالب باشد بدانید که این شهر-کشور، زمانی بخشی از مالزی بود و با استقلالش در ۱۹۶۵، توانست با حکمرانی کارآمد به یکی از ثروتمندترین و پاک‌ترین کشورهای جهان تبدیل شود. سنگاپور امروز جمعیتی حدود ۵.۶ میلیون و مساحتی کمتر از ۸۰۰ کیلومتر مربع دارد، یعنی حدود ۶.۲ درصد جمعیت ایران و فقط ۰.۰۵ درصد مساحت ایران. ایران و سنگاپور در یک چیز مشرکند: اهمیت ژئواستراتژیک و موقعیت مکانی؛ هر دو کشور در مناطق حیاتی و استراتژیک از نظر تجارت و مسیرهای حمل و نقل قرار دارند. ایران به دلیل دسترسی به آب‌های آزاد خلیج فارس، دریای عمان و موقعیت چهارراهی آسیا و اروپا، و سنگاپور به دلیل قرار گرفتن در تنگه مالاکا (یکی از شلوغ‌ترین مسیرهای کشتیرانی جهان) دارای اهمیت ژئواستراتژیک بالایی هستند.

چگونه شرایط بحرانی شد؟

در ۹ اوت ۱۹۶۵، سنگاپور به‌طور غیرمنتظره‌ای از مالزی جدا و به کشوری مستقل بدل شد. این جدایی، نتیجه اختلافات قومی، نژادی و سیاسی بین دولت مرکزی مالزی و رهبری سنگاپور به‌ویژه لی‌کوان‌یو بود. با استقلال ناگهانی، سنگاپور کشوری کوچک، فاقد منابع طبیعی، بدون ارتش مستقل، با نرخ بیکاری بالا (بیش از ۱۰٪)، وابسته به بازارهای صادراتی منطقه‌ای و با تنش‌های شدید قومی (میان چینی‌ها، مالایی‌ها و هندی‌ها) باقی ماند. همچنین حضور نظامی بریتانیا رو به کاهش بود و اقتصاد متکی بر پایگاه‌های نظامی و حمل‌ونقل دریایی، بدون زیرساخت صنعتی داخلی بود.

چگونه از دل بحران، توسعه متولد شد؟

رهبری مقتدرانه لی‌کوان‌یو و ایجاد نهادهای پایه (۱۹۶۵–۱۹۶۶): نخست‌وزیر لی‌کوان‌یو به‌سرعت تمرکز خود را بر «دولت‌سازی» و ایجاد نهادهای منسجم اداری و امنیتی گذاشت. قانون اساسی جمهوری سنگاپور تصویب شد، نیروهای مسلح سنگاپور تأسیس شد، نهادهای اطلاعاتی و پلیسی تقویت شدند و سیستم قضایی با اقتدار حفظ گردید. همچنین دولت با ایجاد وزارت توسعه اقتصادی و تقویت «خدمات دولتی شایسته‌سالار»، پایه‌گذار حکمرانی کارآمد شد. تنش‌های قومی با تصویب قانون نظم داخلی و آموزش چندزبانه مدیریت شد.

 راهبرد صنعتی‌سازی صادرات‌محور و جذب سرمایه خارجی (۱۹۶۶–۱۹۶۷): دولت لی‌ با مشاوره اقتصادی از اقتصاددانان هلندی، اسرائیلی و بریتانیایی، راهبرد توسعه صادرات‌محور را انتخاب کرد. منطقه صنعتی ژورونگ[۱] با سرعت بالا ساخته شد تا بستری برای جذب سرمایه‌گذاری خارجی فراهم آورد. دولت قوانین مالکیت روشن، زیرساخت امن، نیروی کار آموزش‌دیده و انگیزه‌های مالیاتی برای شرکت‌های خارجی ایجاد کرد. کمپین جهانی برای جذب شرکت‌های چندملیتی آغاز شد.

 اصلاحات اجتماعی بنیادین و اعتمادسازی (۱۹۶۷–۱۹۷۲): از ۱۹۶۷، دولت سنگاپور «صندوق تامین مسکن HDB» را گسترش داد تا بحران سکونت را کاهش دهد. هم‌زمان با تصویب قانون مشارکت کارکنان در سود شرکت‌ها، اتحادیه‌ها مهار شدند ولی با دولت همسو شدند. با نظام آموزشی دو زبانه و تاکید بر زبان انگلیسی به عنوان زبان مشترک، وحدت ملی تقویت شد. در سال ۱۹۶۷، سنگاپور واحد پولی مستقل خود (دلار سنگاپور) را معرفی کرد که نشانه‌ای از استقلال مالی و ثبات اقتصادی بود. با اصلاحات اقتصادی و جذب سرمایه‌گذاری خارجی، اقتصاد از سال ۱۹۶۸ نشانه های شکوفایی معلوم شد. همچنین در سال ۱۹۷۱ بانک مرکزی[۲] تشکیل شد و تا سال ۱۹۷۲ با تثبیت رهبری حزب PAP و رشد پایدار، سنگاپور به مسیر توسعه تثبیت‌یافته وارد شد.

نتیجه شیرین با شروع دوباره

طی سه سال نخست پس از استقلال، سنگاپور توانست ثبات سیاسی و اجتماعی ایجاد کرده، نهادهای ملی قوی بنا نهد، نرخ بیکاری را کاهش دهد و پایه‌های یک اقتصاد صنعتی صادرات‌محور را بنیان بگذارد. این اقدامات اولیه، زمینه‌ساز «معجزه اقتصادی سنگاپور» در دهه‌های بعد شد. صادرات، سرمایه‌گذاری و تولید در پایان دهه ۶۰ رشد یافتند، و اعتماد داخلی و بین‌المللی به این دولت کوچک ولی کارآمد، افزایش چشم‌گیری پیدا کرد.

تنش زدایی و تنظیم مجدد رابطه با جهان و مردم

این کشور رابطه خود را در عرصه سیاست داخلی و خارجی تنظیم مجدد کرد و تنش‌زدایی با جهان، منطقه و انعقاد پیمان یا قرارداد صلح یا آتش‌بس را در دستور کار خود قرار داد. پس از استقلال، سنگاپور تلاش کرد با همسایگان منطقه‌ای روابط دیپلماتیک حفظ کند، هرچند رابطه با مالزی تا چند سال تیره بود. با این حال، در سال ۱۹۶۷ سنگاپور به‌عنوان یکی از اعضای مؤسس اتحادیه کشورهای جنوب‌شرقی آسیا (ASEAN) پیوست، که نشانه‌ای از تلاش برای تنش‌زدایی منطقه‌ای و همگرایی اقتصادی-امنیتی بود.

 جذب سرمایه‌گذاری خارجی، صادرات، و آزادسازی و خصوصی سازی

از همان سال ۱۹۶۵ تا ۱۹۶۸، سیاست اصلی اقتصادی سنگاپور جذب مستقیم سرمایه‌گذاری خارجی (FDI) بود. شرکت‌هایی چون Texas Instruments و اچ.پی (HP) جزو نخستین سرمایه‌گذاران در منطقه ژورونگ بودند. دولت برای این هدف، معافیت مالیاتی، امنیت حقوقی و نیروی کار تحصیل‌کرده ارائه کرد.

 سنگاپور با تمرکز بر «صادرات فرآوری شده» به‌جای مواد خام، کارخانه‌های تولیدی صادرات‌محور راه‌اندازی کرد. صادرات پوشاک، قطعات الکترونیکی و فرآوری غذا در اواخر دهه ۶۰ شروع شد و تا دهه ۷۰ به شتاب رشد رسید.

 در این دوره، تمرکز اصلی بر ایجاد زیرساخت و مشارکت دولت با بخش خصوصی بود. در واقع شرکت‌های دولتی در کنار شرکت‌های خارجی توسعه یافتند (مدل شبه‌دولتی). آزادسازی کامل اقتصادی به تدریج در دهه‌های بعد تکمیل شد، ولی در همین دوره قوانین سخت‌گیرانه برای کارایی و فسادزدایی اجرا شد.

اصلاحات سیاسی و اجتماعی

سنگاپور از همان آغاز، نظام سیاسی متمرکز اما مبتنی بر شایسته‌سالاری، قانون‌گرایی و عدم مدارا با فساد ایجاد کرد. در حوزه اجتماعی، پروژه بزرگ مسکن عمومی، آموزش همگانی دو زبانه، بهداشت همگانی و برنامه‌های نظم اجتماعی (مانند قوانین ضد زباله‌ریزی) شروع شدند.

دریافت کمک‌های اقتصادی و حمایت بین‌المللی

سنگاپور از بریتانیا کمک‌های فنی، نظامی و مالی محدودی دریافت کرد. اما برخلاف بسیاری از کشورهای توسعه‌نیافته، وابستگی سنگینی به کمک‌های خارجی نداشت و بیشتر بر سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی تمرکز کرد تا کمک بلاعوض.

 اتحاد با یک ابرقدرت یا پیوستن به پیمان‌های منطقه‌ای یا جهانی

در سال ۱۹۶۷، سنگاپور به عنوان عضو مؤسس ASEAN پیوست. روابط استراتژیک با بریتانیا حفظ شد، ولی سنگاپور به‌تدریج با آمریکا نیز روابط نظامی و اقتصادی برقرار کرد. عضویت در سازمان ملل از ۱۹۶۵ آغاز شده بود.

پانوشت

[۱] Jurong Industrial Estate

[۲] Monetary Authority of Singapore

۲۱۶۲۱۶