«نمی‌دانستیم چند ساعت بعد زنده‌ایم یا نه»؛ روایت یک کارگردان از اجرای تئاتر در روزهای جنگ

«نمی‌دانستیم چند ساعت بعد زنده‌ایم یا نه»؛ روایت یک کارگردان از اجرای تئاتر در روزهای جنگ

کارگردان نمایش «اتاق کثیف» ضمن اشاره به پذیرش ریسک گروهی برای اجرای این اثر پس از جنگ، درباره دلایل انتخاب این متن، توضیحاتی ارائه داد.

به گزارش خبرگزاری پرشین آنلاین به نقل از مهر، مارال قادری کارگردان نمایش «اتاق کثیف» که به تازگی اجرای خود را در تالار مولوی به پایان رسانده است، درباره تصمیم گروه برای اجرای نمایش در روزهای پس از جنگ و آتش‌بس گفت: در شرایطی مانند جنگ حتی انجام دادن کارهای روزمره هم با ریسک همراه است. شاید عجیب‌ترین موقعیتی که انسان با آن روبه‌رو می‌شود زمانی است که نمی‌داند چند ساعت بعد چه اتفاقی خواهد افتاد و اصلاً زنده خواهد ماند یا نه. طبیعی بود که روی صحنه بردن نمایشی که سال‌ها برای آن زحمت کشیده بودیم، در چنین شرایطی یک ریسک بزرگ محسوب شود اما همه اعضای گروه این ریسک را پذیرفتند.

وی ادامه داد: برای من این تصمیم به همان مفهوم اصلی نمایش بازمی‌گشت؛ مفهومی که درباره انتخاب و تصمیم‌گیری است. از یک سو آرزوهایی برای این اثر داشتم و تصور می‌کردم در شرایط عادی امکان دیده شدن و بازگشت بخشی از هزینه‌ها فراهم باشد اما از سوی دیگر احساس می‌کردم شاید اجرای نمایش در چنین روزهایی ضرورتی داشته باشد. در نهایت تصمیم گرفتیم اجرا را آغاز کنیم؛ زیرا فکر می‌کردیم تئاتر می‌تواند بستری فراهم کند تا در فضایی امن دور هم جمع شویم و به زندگی ادامه دهیم.

مهم‌ترین دغدغه در «اتاق کثیف»؛ امتداد پنهان‌کاری یا بیان حقیقت؟

قادری درباره مضمون نمایش توضیح داد: داستان درباره ۲ پرستار است که یکی از آنها نوزادی را به اشتباه به خانواده دیگری تحویل داده است و حالا با این پرسش روبه‌رو هستند که حقیقت را بگویند یا پنهان کنند. اما آنچه برای من اهمیت داشت، بررسی مفهوم انتخاب و تصمیم‌گیری بود.

وی افزود: انتخاب همیشه در خلأ اتفاق نمی‌افتد. انسان برای تصمیم گرفتن باید از میان لایه‌های مختلفی مانند اخلاق، عرف، مسئولیت، جایگاه اجتماعی و احساسات عبور کند. برای من این ۲ شخصیت در واقع ۲ وجه از یک انسان هستند؛ عقل و احساس که در درون فرد با یکدیگر گفتگو می‌کنند تا به یک تصمیم برسند.

اسکلت اصلی «اتاق کثیف» چگونه شکل گرفت؟

قادری درباره روند شکل‌گیری این اثر توضیح داد: هسته اولیه نمایش سه سال پیش و در یکی از دوره‌های «کتاب جمعه» محمد مساوات شکل گرفت. در آن دوره باید از میان هفت نمایشنامه کوتاه او یکی را انتخاب و روی آن کار می‌کردیم. من «اتاق کثیف» را انتخاب کردم و از همان ابتدا تلاش داشتم برداشت شخصی خودم را از متن پیدا کنم. به همین دلیل تحقیقات متعددی درباره فضای بیمارستان، وضعیت روانی شخصیت‌ها و موضوعات مرتبط انجام دادم.

وی افزود: آن پروژه از یک اتود پنج دقیقه‌ای آغاز شد و به مرور گسترش پیدا کرد. افراد زیادی در این مسیر همراه من بودند و در نهایت همان زمان به اجرایی حدوداً نیم‌ساعته رسیدیم که تفاوت‌های زیادی با نسخه فعلی داشت. آن اجرا با همراهی ملیکا گنجی و میلاد محمدزاده شکل گرفت و پس از ارائه در همان دوره به پایان رسید.

بازگشت دوباره به «اتاق کثیف»

این کارگردان درباره دلیل بازگشت دوباره به این متن و اجرای آن، بیان کرد: بعد از مدتی احساس کردم هنوز کار من با این متن تمام نشده است. هر بار که به آن بازمی‌گشتم ایده‌های تازه‌ای به ذهنم می‌رسید. در همین دوره با سروش کریم‌نژاد درباره پروژه صحبت کردم و او پیشنهاد داد تهیه‌کنندگی کار را برعهده بگیرد. همین موضوع باعث شد با جدیت بیشتری به اجرای عمومی فکر کنم.

وی ادامه داد: می‌توانم بگویم این نمایش را ۲ بار ساختیم. در مرحله دوم تصمیم گرفتم بسیاری از ایده‌های قبلی را کنار بگذارم و از ابتدا کار را بر اساس نگاه تازه‌ای شکل دهم. حتی در فاصله یک ماه مانده تا اجرا، سارا ترازیان به گروه اضافه شد. با توجه به پیچیدگی‌های اجرایی و طراحی صحنه، بخش مهمی از تمرین‌ها بدون امکانات اصلی انجام می‌شد و بازیگران با تکیه بر تخیل و تمرکز خود پیش می‌رفتند.

قطع اینترنت چه تأثیری بر روند تبلیغاتی تئاتر دارد؟

قادری درباره تاثیرات اختلال و نبود اینترنت بین‌الملل در راستای تبلیغات مجازی تئاتر، گفت: تصور نمی‌کردم با چنین چالشی روبه‌رو شویم. بخشی از ایده اجرایی ما در حوزه تبلیغات شکل گرفته بود و برنامه داشتیم فرآیند تبلیغات نیز بخشی از جهان نمایش باشد اما با قطع اینترنت عملاً امکان اجرای این برنامه از بین رفت.

وی افزود: وقتی زمان جدید اجراها اعلام شد، مشخص بود که دیگر نمی‌توانیم روی فضای مجازی حساب کنیم. به همین دلیل به شیوه‌های قدیمی‌تر روی آوردیم؛ پوسترها را در سطح شهر نصب کردیم و از طریق ارتباطات مستقیم از مخاطبان دعوت کردیم. نکته جالب این بود که پس از آغاز اجراها، تماشاگران خودشان به بخشی از فرآیند تبلیغات تبدیل شدند و نمایش به شکل سینه‌به‌سینه معرفی شد. این اتفاق برای ما بسیار ارزشمند و شگفت‌انگیز بود.

این کارگردان ادامه داد: مشکل فقط به تبلیغات محدود نمی‌شد. قطع اینترنت در ارتباطات روزمره گروه نیز اختلال ایجاد کرده بود. حتی در دریافت موسیقی نمایش که بابک کیوانی آن را ساخته بود با دشواری‌هایی روبه‌رو شدیم. از سوی دیگر طراحی صحنه ما وابستگی زیادی به تجهیزات فنی داشت و در یکی از شب‌های اجرا به دلیل اختلال ناشی از به‌روزرسانی سیستم، عملاً با وضعیتی مواجه شدیم که صحنه آماده در اختیار نداشتیم. آن روز یکی از دشوارترین روزهای اجرا بود و فشار ناشی از نبود اینترنت را به شکل ملموسی تجربه کردیم.

قادری در پایان درباره رویکرد خود به تولید تئاتر، گفت: برای من ساختن یک نمایش صرفاً تولید یک اثر نیست بلکه تلاشی برای دیدن و دیده شدن جهان از زاویه نگاه شخصی خودم است. می‌خواهم صدایم در میان سفارش‌ها، سلیقه‌های بازار و ترس از پسندیده نشدن گم نشود. دوست دارم اثری خلق کنم که مخاطب احساس کند فقط خالق آن اثر می‌توانسته چنین جهانی را بسازد.

وی افزود: آزادی انتخاب در داستان، فرم، بازیگر و حتی سکوت‌ها برای من اهمیت زیادی دارد. در کنار این، مهم است که امکان خلق اثر حتی در شرایط کمبود امکانات نیز وجود داشته باشد؛ فضایی برای کار، چند همراه همدل و زمانی که بی‌وقفه ادامه پیدا کند. مهم‌تر از همه اینکه بتوانیم در مسیر بمانیم و هر بار ناچار نباشیم از نقطه صفر شروع کنیم. دوست دارم پس از دیدن آثارم، پرسشی انسانی در ذهن مخاطب باقی بماند و اگر بخواهم همه چیز را در یک جمله خلاصه کنم، می‌خواهم جهانی شخصی را با امکاناتی محدود اما با صداقت کامل بسازم.

نمایش «اتاق کثیف» به نویسندگی سید محمد مساوات و کارگردانی مارال قادری تا 30 خرداد در تالار مولوی روی صحنه بود.

ملیکا گنجی و سارا ترازیان ۲ بازیگر این نمایش بودند.

۵۹۲۴۳